This 15 a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work 15 expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
- Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
- Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
* Maintain attribution The Google *watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
- Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book 15 in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
athttp://books.google.com/
— | TN —
"ΝΠ ΠΑ —
ΠΥ ΓΕ υΓλῦνυχι
ANDOVER-HARVARD THEOLOGICAL LIBRARY MDOCCCCKX CAMBRIDGE, MASSACHUSETTS
T4
CORPUS, SCRIPTORUM HISTORIAE BYZANTINAE.
EDITIO EMENDATIOR ET COPIOSIOR,
CONSILIO
B. G. NIEBUHRII C. F. ? INSTITUT A, | AUCTORITATE | ACADEMIAE LITTERARUM REGIAE BORUSSICAE
CONTINUATA.
IOANNES LYDUS.
BONNAE IMPENSIS RD. WEBERI MDCCCXXXVII.
4 " . "-" 1 a » ^ i 4." " LE" LI LJ a * & L4 5 -.- ^-^ * ΠῚ
IOANNES LYDUS
EX RECOOGNITIONE
IMMANUELIS BEKKERLI.
BONNAE IMPENSIS ED. WEBERI MDGGCCXXAZVi1I
y 42.8
CoRneusS Lypa4S
CAROLI BENEDICTI HASE. οὐράν PROLOGUS
IN LIBRUM IOANNIS LYDI DE MAGISTRATIBUS ROMANIS,
SIVE
COMMENTARIUS
DE IOANNE LAURENTIO PHILADELPHENO LYDO EIUSQUE SCRIPTIS.
COMMENTARII CONSPECTUS ET SUMMA.
1. Institutum commentarii οἱ partitio. Sectio 1. De Ioannis Lydi vita.
2. loannis Laurentii Lydi ortus, et quo pacto rem publicam capessi- verit. 8. Lydi senectus calamitosa. 4 rdi
deperdita. — 5. Lydi scripta genwina quae exstant: 1) liber de Men- sibus, 2) liber de Magistratibus Romanis, 39) liber de Ostentis.
Sectio 2. Fata scriptorum Lydi medio aevo.
6. Liber de Ostentis a Thoophylacto Simocatta laudatus , a Boda Ve- nerabili partim Latine versus. 7. quare saeculis? et ὃ plerique sntereide- rint | codices. S. Photii patriarchae testimonium de Lydo. 9. quare
de Lgdo Photius. 10. Leonis tie testimonium. "x Lalina
versio huius loci emendata. — Constantini Porphyrogennetae testimonium de Lydo. 12. Suidae testimonium. 18. testimonium scholiastae Veneti,
14. Codimi. 15. an loannes Scylitsa egerit de Lydo nostro.
Sectio 8. Fragmenta scriptorum Lydi ante inventionem codicis Caseolini in bibliothecis passim exstantia. 16 et 17. Epitome maior libri de Mensibus quot ἐπ codicibus ezstet. 18. epitome minor. — 19. fragmenta uor libri de Ostentis. horum duo edita, 590. altera duo Graece incdita. 21. fragmentum unum libri de magistralibus, idque dubium.
" HASII DE IOANNE LYDO
Sectio &. Qui editionem horum fragmentorum adhuc aggressi sint.
22. loannes Meursius, lanus Rutgersius, 23. Leo Allatius, 94. Io- sephus de luliis, 25. loannes de Burigny , Nicolaus Schow. 526. ambae epitomae libri de Mensibus et secundum fragmentum libri de Ostentis edita ex apographo Schowiano. 417. suspiciones ad. loca quaedam huius cdi- tionis.
Sectio 5. De codice Caséolino atque de hac editione operis de magistratibus.
28. Quo insperato casu coder Caseolinus in Graecia apud Cpolim sit reportus. — $9. quare non statim sit publici iuris factus. 80. mors Fil- loisonis, cui delatá erat Lydi editio. 81. liber de Magistratibus impen- dio εἰ manificentia viri illustris de Choiseul editus. 389. origo codicis Caseolini. 88. descriptio codicís Caseolini. 84. de eodem, et ex quali codice ductus sit. 85. condicio hodierna codicis Caseolini. 3536. editio libri de Ostentis ex eodem codice promissa.
—
1 Quo iamdudum percrebruit non modo in Gallia sed in Ger- mania quoque et in tota paene Europa literata, fore ut Ioannis Lydi inedita adhuc opera ex vetusto codice Cpoli deportato in lugem prodirent, quodque et probatum, maxime ἃ viris doctis compluribus est et optatum, id nunc praestatur. cumque vir ille nobilissimus, cui ea opera inventionis iure propria sunt facta quique illa nunc vulganda curat, rogavisset adolescentem lite-
p. I1 rarum Graecarum studiosissimum, Dominicum Fuss , ut textum huius operis quam diligentissime corrigeret Latinaque interpre- tatione illustraret, pergratum mihi accidit ut ex mea quoque fa- cultate aliquid in hoo opus conferre nomenque meum tam lauda- bili incepto ascribere possem. electus enim a codicis domino eas partes suscepi, ut praefarer quae lectores scire maxime referret. quare quae in mentem veniebant cum librum perlegissem , ea scriptura persequi et in quinque partes dispertire coepi. harum primam tribui historiae auctoris, secundam fatis scriptorum Lydi medio aevo, tertiam elencho fragmentorum eius passim in bi- bliothecis exstantium. in quarta dixi qui quippiam eius edide- rint vel instituerint edere; in quinta quo inspereto casu opera eius in Graecia nuper reperta sint inque Gallia nuno vulgari coe- pt&. & Lydi vita igitur, ut praepositum est, ordiar, si prius tamen lectores oravero ut patiantur non solum magistratuum di-
COMMENTARIUS. vi
gnitatumque nova nomina, sed vocabula etiam cadentis iacen- tisve latinitatis (quibus nunc ideo utimur quod iis nullum fere apud probatos auctores prorsus respondeat) a me quoque, ne cui videar in verbis esse curiosior, hic duntaxat, ubi nihil periculi est, tanquam propria et usitata usurpari.
Tametsi de vita quidem auctoris brevior esse potero, quod 2 quae ad se pertinerent, ea in libro de Magistratibus fuse ipse P' 111 persecutus est. ideo relegatis studiosis Lydi ad librum illum adque Zndicem rerum et verborum , hic summas rerum tan- tummodo capitulatim attingam, maxime, quantum fieri potest in re spinosa, temporum ratione constituta, ex Huberti Gi- phanii Commentar. de lustiniano imp. Noribergae 1640, 12, p. 178 sqq; Aegidii Perrini Vita Iustiniani Paris. 1576, 8; Harduini Numismatibus saeculi Iustinianei in Opp. Var. Am- stelod. 1733, fol. p. 461 — 547; inprimis vero ex Io. Petri de Ludewig Vita Iustiniani Magni, Halae Salicae 1731, 4, Frenciscique Balduini Iustiniano sive de Iure novo Commentario- rum libris 4, Halae 1728, 8, et ex Nioolei Alemanni excursu de Praefectorum Praetorio sub Iustiniano temporibus, in notis ad ed. Historiqe arcanae Procopii Lugdun. 1623, fol. p. 95 — 98; qui recusus est in ed. Reg. Prooopii tom. 2 parte poster. p. 159—161.
IoANxwxs igitur Laurentius, ἃ patria Lydus dictus, quod co- gnomen apud scriptores fortuito magis quam ratione invaluit, na- tus est Philadelphniae in Asia proconsulari, Fl. Longino Fl. Fausto Iuniore VV. CC. coss., anno a Christo nato 490; parentibus, p. iv quantum conici potest, inter municipes suos looupletibus et ge- nerosis, primo et vigesimo aetatis anno, Christi 511, Felice Gallo Fl. Secundiano (ut fortasse scribendum est pro Secundino in P. Relandi Fastis, 'Traiect. Bat. 1715,8, p. 679, itemque apud reliquos eum oonsequentes: Lydus certe, de Magistrat. 8 26 p. 218 22, habet Σεκουνδιανοῦ) coss. Cpolin demigravit, inque sacro palatio inter memoriales esse coepit, et quod tum otio abun- dabat, philosophiae praeceptore uti Agapio Atheniensi, Procli discipulo; de quo Suidas ed. Kuster. t. 1 p. 92. neque diu ta- men mansit in hoo statu. etenim per idem tempus Anastasius imperator praefectum praetorio iussit Zoticum Philadelphenum ; cuius persuasu et inductu aliam in re publica viam secutus est, initiis quidem tam prosperis ut in cohortem sive officium patroni
vin HASH DE IOANNE LYDO
receptus circa annum 512, ut videtur, celeriter non ad notarios modo praefecturae perveniret sed ad pecunias etiam permagnas, solidosque aureos conficeret e munere suo unius anni spatio ad mile; idque iuste ac legitime, quemadmodum ipse asseverat p.v 8 27 p. 219 19. nec minus commode ei cecidit quod in eodem officio tum agebat patruelis eius Ammianus, cuius consiliis atque officiis et alias saepe usus est et maxime in ducenda uxore tum copiosa (dotis videlicet centum librarum auri) tum etiam probata, qua 8 98 p.221 6 negat quicquam fuisse castius. ascendit interim ad primi chartularii locum , magno honore, neque unquam, ut 8 27 p. 220 2 scribit, ulli habito; quod adiutores actuarii ad huno gradum promoventes eum ultro elegerunt stipendiumque an- nuum constituerunt solidorum 24, adlectis duobus aliis, iisque senibu$, qui pecunia oblata idem munus obtinuerant. idque, sive Zotici p. p. sive alius cuiuspiam Lydi patroni gratia tributum ei est, quod suspicor, seu vere, quod ipse vult intelligi, ob - . linguae Latinae perfectam scientiam, de qua praecipue gloriatur, et omnino ob multiplicem eius doctrinam, non solum honorabile ei fuit sed etiam quaestuosum. nam praeter personalia, quoti- diana, suggestiones, quas conscribebat nomine adiutorum , ope- ras et notariis et in secreto praefecturae -exceptoribus magnas dedit (v. ib. 8 97 p. 220 20), sicque si minus publicae, fami- liari certe rei compendioque suo maxime serviit. 3 Ac hactenus quidem omnia ei ex sehtentia: verum videtar P- VI condicionis eius commutatio esse facta post a. 618, quo Anasta- sius Augustus mortem obiit, vel propter patronorum mortem re- cessumve & re publica, vel quod apud potentes homines sub- offendit, vel quod sub Iustiniano universa praefectura concursu calamitatum malaque quorundam administratione labefactata est atque convulsa. ita cursum quidem officiorum recte tenuit, sub praefeotis praet. his, Marino Syro a. 519, Appione Aegyptio 8.520, Demosthene a. 591 (quem laudat 8 42 p.236 3), Theo- doro et Archelao a. 594, Mena a. 528, Atarbio ἃ. 599, Iuliano et Ioanne Cappadoce a. 580, Phoca et Basso a. 583, Ioanne Cappadoce iterum a. 534, 'Theodoto a. 541, Petro Barsame, Fl. Cyro, Areobindo, Gabriele, Diomede, Hephaesto, aliisque permultis, quod Iustinianus, ut fere fit, exhausto aerario reme- dium, quod in moderatione erat ac parsimonia, in crebra quae-
COMMENTARIUS. IX
rebat praefeetorym commutatione. δα augustalitatem quoque atque adeo progrediente aetate ad corniculum pervenit, qui erat militantium in scriniis gradus cum amplissimus tum etiam flo- rente praetorio maxime fructuosus: tribuebatur enim per annuum spatium, pro mihorum officiorum honeste decursorum praemio, p. vit hominibus bene meritis ac veteranis. sed Lydus, cum circa a. Christi 551 eo emersisset, praeter spem arnisit totum illud, quod erat spe devoratum, cornicularium lucrum. incidit enim in mi- serabilem eversionem officiorum maximamque perturbationem disciplinae veteris ac diminutionem vectigalium, eo usque ut cum antea cornicularius suo anno ex sola actorum subscriptione caperet non minus mille solidos, Lydus confirmet 8 95 p. 218 3 se nihil post diuturnos labores quam vanum nomen consecutum, neque & principe neque ex completionibus (quae erant pars stipendii corniculariis constituti) accepisse numum ullum, denique omnem fere vitae superioris fructum perdidisse. ita librum de Magistrati- bus conscripsit summo cum stomacho atque iracundia incredibili, querelisque totum refersit: vid. 8 12 p. 206 1, 207 23 et 208 12. nec ita multum videtur luctus levatus esse eius illo solatio, quod, si minus stipendio, gloria certe ac laude auctus est, cum a col- legis officiorum (8 27 p. 220 21 et p. 223 1) tum a praefectis ipsisque imperatoribus, idque maxime duobus decretis, altero pragmatico Tustiniani (8 29 p. 222 2), quo extollitur Lydi do- ctrina eximia, poética suavitudo, eruditio Latina, conferuntur p. vii beneficia quaedam, plura promittuntur, addito hortatu ut pluri- bus civibus porrigeret lucem ingenii; qua laude incensus per aliquod tempus est publice nescio quid professus, linguam Lati- nam, opinor, vel Graecam; altero honestae missionis (8 30 p.293 15) anno 552, sedente in suggestu Hephaesto p. p., cum post annorum 40 mensium 4 militiam, transacto corniculo cingu- loque deposito, sexagesimo secundo aetatis anno in palatium transiret, iuribus annonisque emeritorum fruiturus. quo in otio ad scribendum totum se contulit, fere tempore eodem quo Pro- copius Caesariensis, imperante etiamtum Iustiniano. cui an su- perstes fuerit Iustinumque iuniorem, qui successit a. 565, atti- gerit, haud scio: fuisset tum annorum 78. quae quidem sub eius nomine servata sunt, ea certe omnia sub lustiniano scri- psit.
X HASII DE IOANNE LYDO
4 Profecto enim in huius principis aetatem aocommodare ali- quis possit illud poétae inediti et admodum elegantis: ὡς δὲ ϑαλασσαίοισιν ἐν οἴδμασι νῆσος ἀνίσχεε! — δαιδαλέη σταχύεσσι καὶ ἀμπελόεντι κορύμβῳ xal ϑαλερῷ λειμῶνι καὶ εὐδένδροισιν ἐρίπναις, τὴν δὲ παραπλώοντες ἐπολβίζουσεν ὁδῖται ἄλγεα βουκολέοντες ἀλικμήτοιο μερίμνηζξ.
P. I cuius imaginis saepe mihi venit in mentem tam in hoo tempus intuenti, quod tanquam insula fortunata in mari infesto eniteat, quam in historiae Byzantinae studiosos, ex luce Iustinianei sae- culi in Heracliani caliginem subito incidentes. etenim ut sit quamvis vituperabilis Iustiniani aetas aliis rebus, oculos tamen perstringit obiecto splendore quodam non modo rei militaris sed etiam literarum: habuit poétas tolerabiles, philosophos non omnino delirantes, rerum scriptores etiam luculentos, quorum omnium in numero Lydum fortasse reponi oportet, quanquam quae carmine scripserit non superant: scripsisse tamen constat ex edicto imperatoris, p. 222 4, laudante suavitatem eius in poéticis. verum quae feliciter interciderunt aut latent, ea sina- mus quiescere. philosophiam Lydus certe attigit: vid. p. 219 4. an scriptis editis illustrerit, ambigi potest. nam quod illi adscri- bitur commentarius ἐπ Theophrastum de sensu et phantasia sive potius in locum ex libro quinto Physicorum "Theophrasti (v. Harles. Bibl. Graec. vol. 8 p. 444 et Catalog. Biblioth. Reg. Paris. 1739 fol. part. 2 p. 424), id aperte falsum est. commen- tarius enim ille, qui exstat in cod. nostro Regio 1954, estque
p. x primo cusus a Victore Trincavello Venet. 1536 fol. una cum Ale- xandri Aphrodisiensis Quaestionibus, referri debet non ad Ly- dum nostrum sed ad Priscianum Lydum, qui simul cum Isidoro Damascio Simplicio aliisque antiquae religionis philosophis Athe- nis et unperio Iustiniani excessit, estque demum a. 533 a Chosroé Persarum rege in orbem Romanum reductus: v. Gibbon History of the decline and fall etc. vol. 4 London 1788, 4, p. 118 sq. isque Priscianus Lydus quanto facilius cum Lydo nostro confundi possit, quippe aequali suo et populari, hoc accuratius est ab eo distinguendus. venio ad historica scripta Lydi nostri, quorum duo sunt genera, altera, quae senex edidit, adhuo ex parte ex- stantia, altera ab adolescente composita, quae penitus evanue-
COMMENTARIUS. Xi
runt nec fortasse sunt unquam in vulgus prolata. et adolescens quidem scripsit 1) Jaudationem Zotici p. p. circa a. 5129, patrono tam probatam ut pro singulis versibus singulos solidos aureos de mensa praefecturae Lydo numeraret (vid. 8 27 p.219 21) reno- vata Caracallae in Oppianum Octaviaeque, ut ferunt, in P. Vir- gilium liberalitate. deinde Q) orationem in laudem Justiniani fug. habitam coram legatis amplissimi ordinis ex urbe ad comi- tatum missis (3 28 p.221 14). ab imperatore etiam scribere ius- sus est 3) Aistoríam prioris belli Persici, quod susceptum vel potius instauratum sub lustino post insignem Perozae ad Daram oppidum cladem (v. Procop. Pers. 1 18 sq. ed. Reg. Paris. 1662 tom. 1 p. 35 —42) pace aperanto illa (eo enim Graeco nomine a Latinis quoque auctoribus nominatur) a. 638 terminatum est. quanquam non exploratum habeo exsecutum eum esse principis mandata illiusque belli historiam revera perscripsisse. nec, cum in aliis scriptis suis commemorandis quamvis multus sit, huius certe usquam meminit. nec hercules tantopere eam desideramus (si modo mediocre potest esse ullius antiquae historiae deside- rium), quod nobilis nobis scriptor praesto est Procopius, qui libro Persicorum primo prolixe satis eodem de bello nos edo- ceat. atque haec quidem Lydus aetate ineunte ac media: pro- vecta vero et extrema scripsit vel certe confecit illa.
Dz MxxsrzBUs librum: ut ipse loquitur, τὴν περὶ μηνῶν dvy- γραφήν infra p. 179 7, sive τὴν περὶ μηνῶν πραγματείαν p.119 8 et p. 169 7, τὰ περὶ μηνῶν p. 184 15 et p. 254 19, τὰ περὶ μηνῶν γραφέντα p. 127 22 et p. 178 1, «d περὶ μηνῶν τεϑέντα p. 128 17, τὸ περὶ μηνῶν p. 184 20. hunc distinxit (quantum ex epitomis iudicamus, quae solae supersunt) quattuor tomis, id est segmentis; inscripsit, ut Suidas auctor est ed. Kuster. tom. 2 p. 131, Gabrieli p. p.: vide supra p. x. hoc in libro, decurso totius anni spatio, festos populi Romani dies, quo quis- que mmodo quamve ob causam agitatus esset, ab initio rerum Ro- manarum usque ad Iustinianum Augustum diligenter persecutus est, idque ex idoneis auctoribus, cum Graecis permultis tum Latinis, Gavio Basso, Fonteio, Aquilino, Cincio, MVarrone, Maximo, Visellio, Apuleio, MMessala, Cornelio Labeone, Se- neca, Valente, Mummio, aliisque nunc vel omnino vel magna ex parte perditis. quem si superstitem esse fortuna voluisset,
p. xi
p. xi
p. xui
|. xiv
xu HASII DE IOANNE LYDO
non minus probaremus (opinor) in eo copiam et literas et scientiam rerum veterum, quam in Fastis POvidii, qui argumentum sibi simile sumpsit, varietatem et acumen et suavitatem ingenii. sed ille quidem liber totus interiit, extra duo in codice Caseolino servata folia, epitomasque praeterea item duas in bibliothecis passim exstantes Lipsiaeque a. 1794, 8, ex apographo Nicolai Schow, amplissimi viri atque doctissimi, typis descriptas. de quibus omnibus planius posthac dicam , itemque de secundo Lydi Opere, DE MAGISTRATIDUS REI PUBLICAE ROMANAE, περὶ ἀρχῶν τῆς Ῥωμαίων πολιτείας, libris tribus post commentarios de Men- sibus vulgato. id opus antequam hac editione typis mandatum est, per annos fere 800 delituit in uno solo (opinor) eoque male affecto codice , neo quicquam propius est factum quam ut prorsus occideret. tertium autem opus est post illa duo scriptum, p& OsTENTIS, περὶ διοσημειῶν. aeque ineditum praeter pauca quae- dam; quo quicquid de aruspicina fulguralique populi Romani disciplina et universe de scientia auguratus doctrinaque Tusca tempore lustiniani disci scirique poterat, quantumcunque erat, illud totum Lydus contulit. qui liber quo est magis abstrusarum novarumque rerum plenus adque priscas populi Romani caeri- inonias religionumque sanctitates intimas noscendas utilis, eo maiorem desiderat in legentibus dubitationem et acumen, quo novae post D. Augustum per gentes fusae superstitiones ab anti- quissimis rei publicae institutis Etruscorumque praeceptis recte distinguantur. nec dissimulo omnino me dolere quod tam sero Lydus ad scribendos hos libros se applicaverit, annos natus am- plius 60, labefactata iam ac vacillante memoriola, cuius immi- nutio cum in omni scriptore est incommoda, tum maxime in eo qui reconditas inque vulgus ignotas res unus tractet. adde illud, veteres, si quando in scribendo aliorum verba afferrent, memo- riter plerumque nec ullo evoluto volumine ea loca esse iu sua transferre scripta solitos, sententiae multo magis quam vocabu- lorum habita ratione. quae consuetudo tametsi saepe trepidatio- nem doctis perturbationemque attulit, tamen ut universe summa codicum inopia et caritate totaque studiorum et vitae ratione ex- cusari, ita in iis praesertim auctoribus absque magno metu ferri potest qui mente acri et vigente libros ediderunt suos. Lydum autem, obliviosum ao desperetum senem, fateor pessun ea ad-
COMMENTARIUS. — xn
misisse quae relecto Virgilio Lucano Persio aoocuratius poni aptiusque potuissent. — |
Agnovit tamen et ipsius saeculum id quod est in illo, ma- 6 gnum studium rerum veterum, multam industriam, orationem literatae senectutis plenam; et Theophylactus Simocatta, qui post a. 628 de rebus Mauricii Caesaris scripsit, auctoritatem iam quandam videtur libro de Ostentis adiungere. verba eius haeo sunt, Hist. ed. Reg. p. 186 B: περὶ δὲ τῶν ἀνθρωπομόρφων καὶ p. xv ἹΝειλώῴων ξωώων καὶ τοῖς πάλαι ἱστόρηται. τίνος δὲ σημαντικὸν ἡ τούτων ἐνδημία καϑέστηκεν, εἰπεῖν ἐθάρρησεν ὁ “υδός, τῶν ἄλ- λων λίαν νεώτερος καϑεστώς, ὃς κατὰ τοὺς χρόνους ἐγνωρίζετο Ἰουστινιανοῦ τοῦ αὐτοκράτορος. ad quem locum in cod. Graeco Vaticano 977, nuper Parisios translato, in quo Theophylacti hi- storia continetur cum scholiis ineditis, haec leguntur: σημείωσαε ὅτι ὁ Δυδός, ὁ περὶ κομητῶν καὶ ἔριδος xal λοιπῶν περὶ τὸν ἀέρα παϑῶν ἑρμηνεύσας, dv τοῖς χρόνοις ἦν Ἰουστινιανοῦ τοῦ αὐτοκρά- τορος. 80 sub finem eiusdem saeculi vel trans oceanum usque penetrasse Lydi volumina Beda Venerabilis in Britannia argu- mento est, qui partem libri de Ostentis contractam Latineque versam ante a. 735 sub titulo edidit: Libellus de tonitruis, ad -Herenfridum , Opp. omn. ed. Colon. Agripp. tom. 1, 1612, fol. column. 387 — 390; quem Herenfridum in praefatione rogat ut ancora sancti sermonis vestri fideliumque vestrorum hoc opuscu- lur ex sermone a fideli vestro in. Latinum translatum, omni- modis ab invidorum inimicorumwe detractionibus stabilitum at- que illaesum permanere faciatis. quo in loco pro verbis ex ser- mone scribe ex Graeco, sive ex Graeco sermone. deprompta autem ea esse ex libro de Ostentis, quod iam IAFabricius conie- cerat (Biblioth. Latin. med. et inf, aetatis, ed. Mansi t. 1 Patav. p. xvi 1754, 4, p. 186), ipsemet cognovi instituta collatione: item animadverti opuscula proxime sequentia, Pronostica temporum et De praecognitione copiae aut paupertatis futurae (Opp. Bedae tom. 1 col. 390 — 391), indidem manare, praeter pauca quae vel male intellexit vel aliunde cursim arripuit Beda. sed haec alias pluribus: nunc quae Lydo medio aevo fortuna obtigerit, porro videamus.
Successerunt enim Heraclio Augusto exstincto turbulenta illa 7 ac deplorata saecula, cum subito coorti Arabes Syriam Aegyptum
xiv HASH DE IOANNE LYDO
Africam Siciliam armis obtinerent, reliquasque populi Komani provincias incursibus factis exinanirent. quem gravissimum lite- risque nostris prope fatalem casum summi homines iudicioque eruditissimi, IIReiske, YThBuhle aliique, califarum sultano- rumque liberalitate ac beneficentia quodammodo levatum esse opinati sunt, idque scriptis editis exposuerunt: 126 principibus JMuhamedanis qui aut ab eruditione aut amore literarum et li- teratorum claruerunt, Lipsiae 1747, 4. De studii Graecarum p. xvii Jiterarum apud. Arcabes initiis et rationibus. | Comment. Societ. Scient. reg. Gottingens. vol. 2 p. 216. verum ut iam maxima fuerit in quibusdam Mohamedanorum regibus benignitas, maxima rerum suarum scientia, sicut fuit, tamen studia et artes, quae erant Graecis monumentis disciplinisque tota Asiá iam ab Ale- xandri M. temporibus tradita ac conservata, necessario novis re- ligionibus studiis moribus inductis graviter sunt affecta; quibus semel sublatis et Arabica lingua indies latius fundi, et Graeca priünum ex optimatum, post etiam omnino ex usu consuetudine- que hominum evanescere inque pauca Palaestinae Phoenices Sy- riae interamnis monasteria compingi coepit. fit ením hoc in vi- ctis nationibus, ut ad vincentium sermonem libentius se appli- cent, neo magis in lingua quam in libertate patria tuenda acres videantur. qua in conversione magnam librorum Graecorum fa- ctam iacturam accurate explicaverunt AHHeeren, GescAicAte des Studiums der classischen Literatur vol. 1, Gottingae 1797, 8, p. 98, et IGEichhorn, Geschichte der Literatur vol. 1, Gottin- gae 1805, 8, p. 562; idemque uno Ioannis Epiphaniensis exem- plo potest demonstrari. is Ioannes, qui fuit Agathiae Scholia- p. xvn stae Evagriique Epiphaniensis aequalis, ab isto laudatur in ex- tremo libro quinto Histor. Ecclesiast. ed. Vales. p. 442 D, quo ex loco patet sub a. 593, cum haec scriberet Evagrius, Agathiam ac Ioannem nondum vulgasse suos libros. edidit tamen postea historiam loannes, qua fugam Chosrois ir, illius quem Cosru Pervis barbare appellant, eiusque reductionem in regnum a. 591 ἃ Mauricio Caesare factam subtiliter erat persecutus; eamque hi- storiam TTheophylactum Simocattam suspicor secutum esse libro & et 5 in digressione de Chosrois fuga ac reditu. atenim evenit Ioanni id quod Lydo aliisque multis, ut Arabibus in eos ipsos actus effervescentibus, ubi pleraque eius exemplaria exstitisse
COMMENTARIUS. Xv
credibile est, illa fere omnia interiremt. aocedit, quod copiosa excerpta in Theophylacti historiam ex Ioannea tralata homines ad hano describendam segniores reddere debuerunt. ita eius codices paulatim evanuerunt, praeter duos: horum alterum saec. 12 Cpoli inter Annae Comnenae manus fuisse video, quae inter- dum totos locos loannis, ut est sententiosus scriptor, usurpavit, eosque totidem verbis in narrationem furtim transtulit suam; al- terum ipse deprehendi inter Vaticanos codd. Graecos Parisios transvectos, charta cariosa saec. 13 scriptum. quo in codice p. xrx quem solum atque unum superesse arbitror, aegre fero nihil quam primum operis τόμον superare, nec illun quidem inte- grum. ipsum auctorem alii cam Ioanne Antiocheno Scholastico patriarcha Cpolitano confuderunt, 611} cum Ioanne Malela, alii aliter; nec reperire potuj qui distinctius de illo ageret quam Henr. Vales. ed. Evagrii Annotat. p. 122: quippe Fabricius ipse Biblioth. Graec. vol. 6 p. 686 eum Ioannem Antiochenum nomi- nat, quasi vero Evagrius ( qui in loco ibi a Fabricio allato Ioan- nem appellet civem suum) Antiochia fuerit, non Epiphania. Verum haeo de Ioanne breviter perstrinxi, ut quemadmo- 8
dum Orientalium provinciarum saeculo 7 amissione libri complu- rmi simul evanuerint, uno exemplo explicarem. nec minus Lydi multa exemplaria eodem incendio conflagrare necesse fuit, praesertim si reputemus Syriam et Aegyptum, tum semper tum maxime sexto septimoque saeculo, receptacula fuisse magicae fatidicaeque disciplinae, philosophisque et astrologis refertas, certatim conquirentibus mathematicos ac fulgurales libros. ita raritatis codicum Lydi Arabicus tumultus videtur una esse causa; p. xx altera fortasse, quod auctor suspectus esset de religione: capita enim eius ex aruspicina sclentiaque augurali petita offendisse ho- minum animos infra patebit p. xxr et xxiv e Photii Leonisque Caesaris locis; quae quidem invidia quosdam, qui in monasteriis codices describebant, promptiores fortasse reddidit ad exstin- guendam eius memoriam quei ad propagandam. tertia causa raritatis codicum Lydi est excerpendi studium, quod invaserat Graecos, ut quo quis esset magis varius et quaestionum plenus liber, eo maiorem brevíantium turbam allectaret; qui quanta li- leris nostris detrimenta importarint, cum factis deflorationibus, ut illorum verbo utar, ipsa opera negligerentur, post Iustum
XVI HASII DE IOANNE LYDO ^,
Lipsium (Var, Lect. lib. 8 c. 27 Opp. ed. Antverp. fol. t. 1 p. 63) multi sunt conquesti. sed priusquam recagnosoem quot epitomae ex tribus Lydi libris saeculo 9 et deinceps confectae nostris in bibliothecis passim extent, ut magis appareat quo pacto una cum aetatibus hominum Lydi scripta sensim evanue- rint, auctores Graecos, qui etiam post tumultum Arsbicum Lydi mentionem fecerunt, conservatis temporibus uno in conspectu
p. xxi hic omnes ponam. sunt autem opinor hi sex, Photius, Leo et Constantinus Caesares, Suidas, scholiasta Venetus in Homerum, et fortasse Codinus. horum Photius, cum a Michaéle Caesare eius nominis tertio ante a. 858 Bagdadum ad Arabes missus bi- bliothecam ibi scriberet suam, in ea (ood. 180 ed. Hoeschel. Genevae Paul. Stephan. 1611 ool 405) trium liberum Lydi meminit, loco nobili, iam a Fabricio (Biblioth. Latin. t. 3 ed. Ernest. Lipsiae 1774, 8, p. 105) laudato. verba Photii haec sunt: ᾿δνεγνώσθησαν (cod. Reg. 1296 saec. 14, nondum colla- tus, item codex biblioth. S. Marci No. 451, nunc ad nos trans- latus, habent ᾿Δνεγνώσθη: Reg. antem 1266, omnium quos ha- bemus optimae notae, est hac parte mancus) Ἰωάννου davors- τίου. Φιλαδελφέως τοῦ Auooſ πραγματεῖαι τρεῖς, περὶ 4Διοσημείων (sic), περὶ Μηνῶν, περὶ ᾿Αρχῶν πολιτικῶν. ἀλλ᾽ ἡ μὲν περὶ Διοσημείων, ὅσα γε κατ᾽ ἐμὴν κρίσιν καὶ πεῖραν, οὐδὲν ἢ ἐπ᾿ ὀλίγον διενήνοχε μύϑων᾽ ἡ δὲ περὶ Μηνώῶν, ei καὶ πολὺ τὸ ἄχρη- στον ἔχει, ἀλλ᾽ οὖν πρὸς τὴν τῆς ἀρχαιύτητος μάϑησιν ἐπίχαρί τε (f. τι) καὶ λίαν χρειῶδες. ἡ δὲ περὶ πολιτικῶν ἀρχῶν τοῖς περὶ sd τοιαῦτα μάλιστα φιλοτιμουμένοις οὐκ ἄκομψον παρέχεται τὴν ἱστορίαν.
9 Idem Photius postquam de Lydi dicendi genere iudioium
p. xi subiunxit suum, pergit in huno modum, col. 408: ἐσερατεύσατο δ᾽ οὗτος ὁ ἀνὴρ ὑπὸ τοῖς ὑπάρχοις, ἄγων ἡλικίας xa, ἔτη δὲ m δικολόγος ὦν, εἶτα καὶ ματρικουλάριος (f. κορνικουλάριος)" μεθ᾽ ὃν χρόνον καὶ τὰς εἰρημένας λέγει συγγράψαι πραγματείας, καὶ τῆς βασιλικῆς αὐλῆς ψήφῳ βασιλέως ἀξιωϑῆναι. χρόνος δέ, καθ᾽ ὃν οὗτος ἐβίω, ᾿δναστασίου ἥπτετο τῆς βασιλείας καὶ τὴν Ἰουστί- vov ἑἐπεραίου, μετρῶν καὶ τοῦ μετ᾽ ἐκεῖνον Ἰουστινιανοῦ. τὴν ὃὲ ϑρησκείαν ὁ ἀνὴρ ἔοικε δεισιδαίμων εἶναι" σέβεται μὲν τὰ Ἑλλη- vov xal Ouetu, ϑειάζει δὲ καὶ τὰ ἡμέτερα, μὴ διδοὺς τοῖς ἀνα- γινώσκουσιν ἐκ τοῦ ῥάστου συμβαλεῖν πότερον οὕτω νομέζων Gua-
COMMENTARIUS. Xvu
ξεε ἢ ὡς ἐπὶ σκηνῆς. quod universum iudicium sí cui durius vi- deatur, reputet is secum Photium, ut erat natura asper atque invidus, ne patribus quidem pepercisse; multum esse in S. Ioan- nis Chrysostomi criminibus peroensendis; S. Irenaeo falsas ar- gumentationes, Gregorio Nysseno distributionem parum aptam, aliis alia obiecisse, eoque nomine iam a theologis saeculi supe- rioris minus esse probatum. potuisse denique eum qui grandes ac perfectos scriptores integros legeret, Ctesiam, Theopompum, " Agatharchidem, Memnonem, Polybium, Diodorum Siculum, Dionysium Helicarnassensem , Appianum, Arrianum, in tanta optimorum copia eos qui sunt secundo, loco despicere. nos au- tem, qui antiquis illis aut omnino aut megna ex parte caremus, utinam quomodo nunc Lydi, sic mox Nonnosi, Iulii Africani, p. xtu Prexagorae, Cephalaeonis, Eunapii, Malchi, Candidi Isauri, Olympiedori, Dexippi, Phlegontis Tralliani, Pamphilae, Co- nonis, Helladii eruditas uberrimasque historias insperato casu in lucem proferri videremus: profecto et magna esset nostra in illis legendis voluptas, nec desideraretur moderatio in iudicandis. Leonis autem de Lydo locus exstat in Tacticis illius ter im- 10 pressis, primo Latine tantum, ex versione Checi, Basileae, 1554, 19. ibi in extremo epilogo operis, pagina non notata (quod paginis editionis suae nullos adiecit numeros Checus), vi- detur libri de Ostentis mentio fieri. post eadem "Tactica Graece edidit Ioannes Meursius, Lugduni Batav. 1612, 4, adiuncta Checi Latina versione: ibi tamen nomen mentioque Lydi plane e Graeco excidit. postremo eadem vulgavit Ioannes Lami sexto Opp. Meur- sianorum volumine, Florentiae, 1746, fol. ex Laurentiano bi. bliothecae Mediceae cod., multis quidem locis emendata, minus tamen in nostro: is ibi, col. 917, sio se habet: τὴν δὲ ἀστρονο- μίαν of περὶ τὰ μετέωρα σχολάζονται (f. σχολάζοντες ), σοφίᾳ τὰ καὶ ἐπιστήμῃ τῆς τῶν ἀστέρων ψηφοφορίας διαφέρονται (f. δια-. φέροντες), περί τε τὸν Πτολεμαίου κανόνα καὶ περὶ τὴν αὐτοῦ p. xxiv. λεγομένην Τετράβιβλον καὶ περὶ ἕτερά τινα τῶν Χαλδαϊκωῶν παρα- σημειώσεων, προσέτι δὲ καὶ τὴν τοῦ ᾿Δράτου περὶ τῶν Φαινομέ- vov διαγόρευσιν ... Ἰωάννου τοῦ Δυδοῦ καϑημερινήν ve καὶ μη- ψιαίαν παρατήρησιν. τὰ δὲ τῆς γενεϑλιαλογίας ὅσου ἐν τοῖς εἰρη- μένοις παρέσπαρται, dg ἀπόβλητα τῆς τοῦ ϑεοῦ ἐκκλησίας ἡ ἡμε- τέρα ἀποτρέπεται βασιλεία. cui textui adiecit Lami antiquam loannes Lydus. Mu
XVI HASII DE IOANNE LYDO "
Lipsium (Var. Lect. lib. 8. c. 27 Opp. ed. Antverp. fol. t. 1 p- 63) multi sunt conquesti. sed prinsquam recagnosoam quot epitomae ex tribus Lydi libris saeculo 9 et deinceps confectae mostris in bibliothecis passim extent, ut magis apparest quo pecto una cum aetatibus hominum Lydi scripta sensim eyanue— rint, auctores Graecos, qui etiam post tumultum Arabicum Lydi maentionem fecerunt, conservatis temporibus uno in conspectu Ρ- XXi hic omees ponam. sunt autem opinor hi sex, Photius, Leo et Constantinus Caesares, Suidas, scholiasta Venetus in Homerum, et fortasse Codinus. horum Photius, cum ἃ Michaéle Caesare eius nominis tertio ante ἃ. 858 Bagdadum ad Arabes missus bi- bliothecam ibi scriberet suam, in ea (ood. 180 ed. Hoeschel. Genevae Panl. Stephan. 1611 cool 405) trium librorum Lydi meminit, loco mobili, iam a Fabricio (Biblioth. Latin. t. 8 ed. Ernest. Lipsiae 1774, 8, p. 105) laudato. verba Photii haec sunt: ᾿δνιγνώσθησαν (cod. Reg. 1226 saec. 14, nondum colla- tes, item codex biblioth. S8. Marci No. 451, nunc ad nos trans- latus, habent ᾿δνεγνώσθη: Reg. autem 1966, omnium quos ha- bemms optimae notae, est hac parte mancus) Ἰωάννου Zfovoev- τίου διλαδελφέως τοῦ "vios πραγματεῖαι τρεῖς, περὶ Διοσημείων (4.2), m δέν. περὶ ᾿Δρχῶν πολιτικῶν. ἀλλ᾽ ἡ μὲν sept dios A κατ᾽ ἐμὴν κρίσιν καὶ πεῖραν, οὐδὲν Ἶ E i * 4| δὲ περὶ “Μηνῶν, εἶ καὶ πολὺ τὸ ἄχρη-- 'ν πρὸς τὴν τῆς ἀρχαιότητος μάθησιν ἐπέχαρέ τε "1. " δὲ περὶ πολιτικῶν «ἀρχῶν τοῖς περὶ
— PIN οὐκ ἄκομψον παρέχεται τὴν
» 1
1 de Lydi dicendi genere iudicium Em col. 408: ἐστρατεύσατο , ἄγων ἡλικίας κα, ἔτη δὲ μ μ ἰουλάριος (f. κορνικουλάριος )" μεθ᾽ | My E spe πραγματείας, καὶ ng ἀξιωθῆναι. χρόνος δέ, καϑ᾽ τῆς fac καὶ τὴν Ἰουσεί- | Ἰουστινιανοῦ, τὴν δὲ
μὲν τὰ Ἑμή-
διδοὺς τοῖς ἀνα-
B νομίξων ϑειά-
COMMENTARIUS. xvu
in ἢ ὡς ἐπὶ σχηνῆς. quod universum iudicium sí cui durius vi- deatur, reputet is secum Photium, ut erat natura asper atque invidus, ne patribus quidem pepercisse; multum esse in S. Ioan- nis Chrysostomi criminibus percensendis; S. Irenaeo falsas ar- gumentationes, Gregorio Nysseno distributionem parum aptam, aliis alia obiecisse, eoque nomine iam ἃ theologis saeculi supe- rioris minus esse probatum. potuisse denique eum qui grandes ac perfectos scriptores integros legeret, Ctesiam, Theopompum, Agatharchidem, Memnonem, Polybium, Diodorum Siculum, Dionysium Helicarnassensem , Appianum, Arrianum, in tanta optimorum copia eos qui sunt secundo,loco despicere. nos au- tem , qui antiquis illis aut omnino aut magna ex parte caremus, utinam quomodo nunc Lydi, sic mox Nonnosi, Iulii Africani, p. xti Praxagorae, Cephalaeonis, Eunapii, Melchi, Candidi Isauri, Olympioedori, Dexippi, Phlegontis Tralliani, Pamphilae, Co- nonis, Helladii eruditas uberrimasque historias insperato casu in lucem proferri videremus: profecto et magna esset nostra in illis legendis voluptas, nec desideraretur moderetio in judicandis.
Leonis autem de Lydo locus exstat in Tacticis illius ter im- 10 pressis, primo Latine tontum, ex versione Checi, Basileae, 1554, 19. ibi in extremo epilogo operis, pagina non notata (quod paginis editionis suae nullos adiecit numeros Checus), vi- detur libri de Ostentis mentio fieri, post eadem Tactica Graeoe edidit loannes Meursius, Lugduni Batav. 1612, 4, adiuncta Checi Latina versione: ibi tamen nomen mentioque Lydi plane e Graeco excidit. postremo eadem vulgavit Ioannes Lami sexto Opp. Meur- siamorum volumine, Florentiae , 1746, fol. ex Laurentiano bi. bliothecae Medicene cod., multis quidem locis emendata, minus ἴστε im mostro: is ibi, col. 917, sio se habet: τὴν δὲ ἀστρονο- plav of περὶ τὰ μετέωρα σχολάξονται (f. σχολάζοντες ), σοφίᾳ τὰ καὶ ἐπιστήμῃ τῆς τῶν ἀστέρων ψηφοφορίας διαφέρονται ( Óm- .
φέροντες ), περί τὲ τὸν Πτολεμαίου κανόνα καὶ περὶ τὴν αὐτοῦ p. xxiv: Δεγυμένην Τετρόβιβλον καὶ περὶ ἕτερά τινα τῶν Χαλδαϊκῶν παρα- σημειώσεων, προσέτι δὲ καὶ τὴν τοῦ ᾿Δράτου περὶ τῶν Φαινομέ- νῶν διαγόρευσιν -. . Ἰωάννου τοῦ “Δυδοῦ καϑημερινήν τὸ καὶ μη- υνἱαΐὰν παρατήρησιν. τὰ δὲ τῆς γενεϑλιαλογίας ὅ ὅσου ἐν τοῖς sioy-
) τ παρέσπαρται, ὡς ἀπόβλητα τῆς τοῦ ϑεοῦ ἐκκλησίας ἡ ἡμε- δποτρέπεταιε βασιλεία. cui textui adiecit Lomi apntiquar- * Lydus.
XVHI HASII DE IOANNE LYDO
illam íam a Nicolao Rigaltio Antonioque Possevino ( Harles. Bibl, Gr. vol. 7 p. 702) vituperatam Checi versionem, eiusmodi: zs astrorum ratione (supple consuli debent aut tale aliquid) qui caelestia corpora scrutati sunt, quique im astrorum, ortu atque obitu , conversionibus planetarum operam suam collocant , qui Ptolemaeum diligenter cognoscunt , et Chaldaicas quasdam ob- servationes, Arati Φαινόμενα, Joannis Lydi diurnam menstruam- que observationem tenent. — genethlialogias autem, quae üs in li- bris sparsae sunt et ab ecclesia dei reiiciuntur , nos nostro quoque regno expellimus.
11 Quae sunt, ut levissime dicam, mire versa. debuissent sio: in astrorum ratione, qui caelestibus rebus operam dant, do- ctrinaque et scientia siderei. computi praestant , et in, Expedito Ptolemaei canone, in Quadripartito quod vocant eius, in certis
p. xxv alis Chaldaeorum notationibus, ad haec in Aruti /4pparentium descriptione (hic aliquid deest, ut Lami indicat): Joannis Lydi quotidiana menstruaque observatione. quaecunque vero ex ge- nethiiologia (sic enim hano vocem Vitruvius lib. 9 c. 4 ed. Rod. Berolini 1800, 4, p. 219) sunt in Ais quos diximus libris aspersa, ea, ut reiecta ab ecclesia dei, aversatur maiestas nostra. etenim recte observavit Ioannes Suicerus (in Thesauro Ecclesia- stico, t. 1, Amstelaed. 1682, fol. column. 669) vocem βασιλὲία iam inde ἃ Constantinianis temporibus usque ad perditam Grae- ciam propriam fuisse imperatorum Orientelium appellationem, ita ut ipsi de se ἡ ἡμετέρα βασιλεία sive ἡ βασιλεία μοῦ, alii ad illos ἡ βασιλεία σοῦ. sic, ut omittam exempla a Saicero citata, S. Cyrillus Hierosolymitanus ad Constantium Caes. Cateches. ed. Prevot. Paris. 1608, 4, p. 549, et S. Chrysostomus de statuis Opp. ed. Savil. t. 6 Etonae 1612, fol. p. 602 lin. 18, πρὸς τὴν σὴν βασιλείαν : item Georgius Alexandrinus in vita Chrysost. Opp. Chrysost. ed. cit. t. 8 p. 231 lin. 5: τῷ προστάγματι τῆς σῆς βασιλείας. lia exempla habet Duoangius Glossar. Graec. t. 1 Lugd. 1688, fol. col. 179. quam significationem verbi βασιλεία miror multis non in mentem venisse interpretibus, velut Checo
p. xxvr hoc loco; item Conrado Rittershusio in versione S. Isidori Pelu- siotae lib. 4 epist. 143 ed. Paris. 1688, fol. p. 493 B, ubi verba καὶ τὴν ἐν κυρίῳ ὑγείαν καὶ σωτηρίαν τῆς εὐσεβοῦς ὑμῶν βασι-
(ac, hoo est integram in domino valetudinem salutemque piae
COMMENTARIUS. XIX
maiestatis vestrae, reddidit: necnon sanitatem et salutem pii ve- stri imperii. item Richardo Montacutio in celebrata epistola quam Divi luliani volunt esse, Opp. S. Besil. t. 2 Paris. 1618, fol. p. 993 A: ἅπερ τῇ ἐμῇ βασιλείᾳ ἁρμόζει, sive ut in Bene- dictin. ed. legitur Opp. 8. Basil. t. 3 Paris. 1750, fol. p. 193 B: &xto τῇ ἐμῇ πρέπει βασιλείᾳ. sed ut revertar ad Leonis locum, videor mihi inde perspicere primum, Lydi librum de Ostentis Cpoli apud mathematicos neque improbatum fuisse illis tempo- ribus nec fortasse tantopere infrequentem: nam nominatur com- muniter cum Quadripartito Ptolemaei Phaenomenisque Arati, fre- quentissimis sane in bibliothecis tum cum haeo scriberet Leo, qui imperator factus est anno 886. neque sequenti saeculo li- brum de Magistratibus ex usu manibusque hominum prorsus eva- nuisse, auctor est Leonis filius, Constantinus Porphyrogenneta, qui imperavit ab anno 912 ad annum 959. | namque eius memi- nit in libro de Thematibus, novissime edito in Anselmi Banduri p. xxvii imper. Orientali, t. 1, Paris. 1711, fol. p. 5 B, lib. 1 c. 2: of δὲ λεγόμενοι Τουρμάρχαι εἰς ὑπουργίαν τῶν στρατηγῶν ἐτάχθη- σαν" σημαίνει δὲ τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα τὸν ἔχοντα ὑφ᾽ favrov στρα- τιύτας τοξοφόρους πεντακοσίους καὶ πελταστὰς τριακοσίους καὶ δεξιολάβους ἑκατόν" οὕτως γὰρ κεῖται ἐν τῇ βίβλῳ Ἰωάννου Φιλα- δελφέως τοῦ καλουμένου “υδοῦ. δὰ quem locum vide Bauduri notas imper. Orient. t. 2 p. 6. locum autem ex libro de Magi- stratibus depromptum esse nihil dubito, quanquam hodie ibi non supersit: verum suspicor fuisse in duobus foliis illis quae in co- dice inter fol. 48 — 44, post descriptionem legionis, ed. p. 84, reseota sunt.
Venio ad Suidae testimonium de Lydo, ed. Kuster. Canta- 10 brigiae 1705, fol. p. 181; quod cum scholiastae Veneti Codini- que loco huc reieci, quoniam Photio Leoni Constantino definitum tempus est quo quisque scripserit, saeculum 9 et 10, Suidae, ᾿ scholiastae Veneto ao Codino non item. nam Suidas ut exsti- terit 10 vel 11 vel 12 vel quolibet saeculo, illud certum est, eum ipsius tum reliqua magna lexica, quae sunt generis eius- dem, ἃ tot possessoribus progressu temporum aucta suppleta confusa esse, ut iam in illis quem constet a primo lexici auctore proficisci locum vix inveniamus. quando igitur relata est in p. xxvi Suidam haec de Lydo glossa? utique ante saec. 18: nam habe-
XX HASII DE IOANNE LYDO
mus in bibliotheca codicem Suidae id aetatis, ubi hio locus le- gitur; qui codex est praestantissimus ille a Kustero nobilitetus, olim No. 1852, nunc inter mss Graecos 2625. locus autem est in ed. Kuster. ad huno modum: Ἰωάννης Φιλαδελφευς “Δυδός. οὗτος ἔγραψε περὶ μηνῶν βιβλίον αἱ καὶ περὶ Διοσημειῶν ἕτερον καὶ ἄλλων τινῶν ὑποθέσεων μαθηματικῶν. προσομιλεῖ δὲ ταῦτα Ταβριήλῳ τινὶ ὑπάρχῳ. quo ex looo duo intelligi licet, primo librum de Magistratibus iam tum coepisse evanescere: nam au- ctor huius glossae, quisquis est, eum ignoret. deinde, ut nunc certe legitur, Lydo praeter librum de Ostentis tribui alia quae- dam Mathemetica, de quibus auctores ceteri omnes silent. at enim suspicor primo scriptum fuisse xal περὶ Διοσημειῶν ἕτερον, nec quicquam amplius; postea, ut sunt glossae istae multis e oentunculis consutis natae, respicientem aliquem ad argumentum multiplex libri de Ostentis, supra verba περὶ Διοσημειῶν adscri- p. xxix psisse καὶ ἄλλων τινῶν ὑποθέσεων μαϑηματικῶν : ea posthac an- mexa glossulae esse; locum autem esse sic vertendum: scripsit de Mensibus librum unum; deque Ostentis, et de aliis rebus ma- £hematicis alterum. verum haeo coniectura: illud manifestum est, Kusteri in nota esse erratum ibid. p. 181: in cod. ms 2432 [nunc 2381] bibliothecae Hegiae Parisiensis varia Joannis huius PAiladelphensis opuscula inedita continentur, veluti de Sortibus, de Terrae motibus, Diarium seu Ephemeris, indicans per totum annum ortus e£ occasus sienorum, ex libris Claudü Tusci ad verbum graece versa; περὶ Διοσημειῶν, et alia. nam quae le- guntur in cod. nostro 2381 fol. 70 recto-79 verso, de sortibus, de terrae motibus ceteraque alia, ea nec varia opuscula. sunt, nec e pluribus sed e solo de Ostentis, hoc est sol Διοσημειῶν, Lydi libro hausta. quanquam, quie sunt mirabiliter confusa, Kustero, qui diversa opuscula credidit, venia facile dari potest. 13 Homerum edidit vir immortalis memoriae Ioannes B. C. d'Ansse de Villoison, Venetiis 1788, fol. cum scholiis ex duo- bus Venetis unoque Hamburgensi codice, ibi p. 531 ad Iliad. 2, 617 hoc scholium legitur, descriptum ex cod. Venet. 453 a Vil- p. xxx loisone litera B signato, qui codex nuno una cum altero 464 Pa- risios translatus est: ἔνϑα, λίθος περ ἐοῦσα, θεῶν ἐκ κήδει σεέσσει) ἀκύρως. πῶς γὰρ ἡ λίθος πέσσει; Φιλήμων δὲ ὁ Κωμε- κός φησιν [sequuntur senarioli apud Villoisonem sic confusi]:
COMMENTARIUS, XXI
ἐγὼ λίθον piv τὴν Νιόβην, μὰ τοὺς θεούς, οὐδέποτε ἐπείσθην, οὐδὲ νῦν πείθομαι, εἷς τοῦτ᾽ ἐγένετο [hio perperam iterantur verba , καὶ κήδεα πέσσει] ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν κακῶν τῶν συμπεσόντων zal τοῦ συμβάντος πάϑους οὐδὲ λαλῆσαι δυναμένη πρὸς οὐδένα, προσηγορεύθη διὰ τὸ μὴ φωνεῖν λίϑος. ὁ δὲ Δυδός φησιν ὅτι "cevíónc ἐρασϑεὶς αὐτῆς, μὴ πεισϑεὶς [leg. πεισϑείσης] τὸν οἷ» xov ἐνέπρησεν. ἡ δὲ φεύγουσα εὔξατο λυθϑωϑῆναι, καὶ ἐλιϑώϑη. istum Lydum Villoiso Prolegomen. ad lliad. p. χτγε not. (1) no- strum putat, probabiliter sane. is enim Lydi locus, etsi hodie non superat, tamen in libro de Mensibus potuit esse, cum ali- quodpiam Niobes Cpoli collocatum simulacrum describeretur. in seholia autem Villoisoniana fac recentissime illatum esse illum locum: certe est ante saeoulum 11, quo est is codex 463 per- Verum quo tempore ín Codini Antiquitates insertum sit Lydi 14 nomen, id quidem multo minus potest firmari, habemus nimi- rum duos a variis varie interpolatos libros, qui huic Codino, incertae aetatis homini, tribuuntur, alterum de Officiis palatii, p. xxx1 alterum de Originibus antiquitatibusque Cpolis. his in Origini- bus, ed. Lambec. Paris. e typographia Reg. 1655, fol. p. 19 A, n. 36, mentionem Lydi fieri multi putent. in narratione enim de statua quae ruens Himerium chartularium oppresserit, afferri Ioannis alicuius philosophi auctoritatem, quod is scriptum inve- nisset clarum quendam hominem sub hoo signo (vel per hoo signum) vita functurum: iociroo postea Philippicum Caesarem (is imperavit a. 712 et sq.) signum id eodem loco án terram de- fodisse. Graece sic est: Ἰωάννης δέ vig φιλόσοφός φησιν ὅτε εὗρεν ὑπὸ τούτου τοῦ ζωδίου ἔνδοξον ἄνδρα τεϑνηξόμενον. ὑφ᾽ οὗ Φιλιππικὸς ὁ βασιλεὺς πληροφορηϑεὶς ἐκέλευσε τὸ αὐτὸ ζώδιον ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ καταχωσθῆναι. nec mehercule, si sio locum interpretamur, sicut fortasse possumus, tempe Codinum hio pro testimonio aliquem laudare Lydi locun, non, inquam, illud me movet, quod in superstitibus hodie Lydi scriptis ea praedictio nusquam legitur. erat forsitan in illis partibus libri de Ostentis quae interoiderunt; erat in libro de Mensibus: nec quioquam profecto magis convenit in Lydum, religiosum et historicum et in statuis desoribendis copiosum hominem, quam eiusmodi vati- p. xxxr cinatio. sed eoce auctor recentior ille et barbarus, cuius fra-
p. xui
|» xiv
xu HASII DE IOANNE LYDO
non minus probaremus (opinor) in eo copiam et literas et scientiam rerum veterum, quam in Festis POvidii, qui argumentum sibi simile sumpsit, varietatem et acumen et suavitatem ingenii. sed ille quidem liber totus interiit, extra duo in codice Caseolino servata folia, epitomasque praeterea item duas in bibliothecis passim exstantes Lipsiaeque a. 1794, 8, ex apographo Nicolai Schow, amplissimi viri atque doctissimi, typis descriptas. de ᾽ quibus omnibus planius posthac dicam , itemque de secundo Lydi Opere, DE MAGISTRATIBUS REI PUBLICAE ROMANAE, περὶ ἀρχῶν τῆς Ῥωμαίων πολιτείας, libris tribus post commentarios de Men- sibus vulgato. id opus antequam hac editione typis mandatum est, per annos fere 800 delituit in uno solo (opinor) eoque male affecto codice , neo quicquam propius est factum quam ut prorsus occideret. tertium autem opus est post illa duo scriptum, px OsTxNTIS, περὶ διοσημειῶν. aeque ineditum praeter pauca quae- dam; quo quicquid de aruspicina fulguralique populi Romani disciplina et universe de scientia auguratus doctrinaque Tusca tempore lustiniani disci scirique poterat, quantumcunque erat, illud totum Lydus contulit. qui liber quo est magis abstrusarum novarumque rerum plenus adque priscas populi Romani caeri- nonias religionumque sanctitates intimas noscendas utilis, eo maiorem desiderat in legentibus dubitationem et acumen, quo novae post D. Augustum per gentes fusae superstitiones ab anti- quissimis rei publicae institutis Etruscorumque praeceptis recte distinguantur. nec dissimulo omnino me dolere quod tam sero Lydus ad scribendos hos libros se applicaverit, annos natus am- plius 60, labefactata iam ac vacillante memoriola, cuius immi- nutio cum in omni scriptore est incommoda, tum maxime in eo qui recondites inque vulgus ignotas res unus tractet. adde illud, veteres, si quando in scribendo aliorum verba afferrent, memo- riter plerumque nec ullo evoluto volumine ea loca esse in sua transferre scripta solitos, sententiae multo magis quam vocabu- lorum habita ratione. quae consuetudo tametsi saepe trepidatio- nem doctis perturbationemque attulit, tamen ut universe summa codicum inopia et caritate totaque studiorum et vitae ratione ex- cusari, ita in iis praesertim auctoribus absque magno metu ferri potest qui mente acri et vigente libros ediderunt suos. Lydum autem, obliviosum ao desperatum senem, fateor passim ea ad-
COMMENTARIUS. XIU
misisse quae releoto Virgilio Lucano Persio aocuratius poni aptiusque potuissent.
Agnovit tamen et ipsius saeculum id quod est in illo, ma- 6 gnum studium rerum veterum, multam industriam, orationem literetae senectutis plenam; et Theophylactus Simocatta, qui post a. 628 de rebus Mauricii Caesaris scripsit, auctoritatem iam quandam videtur libro de Ostentis adiungere. verba eius haeo sunt, Hist. ed. Reg. p. 186 B: περὶ δὲ τῶν ἀνϑρωπομόρφων καὶ p. xv Νειλῴων (oov καὶ τοῖς πάλαι ἰστόρηται. τίνος δὲ σημαντικὸν ἡ τούτων ἐνδημία καϑέστηκεν, εἰπεῖν ἐθάρρησεν ὁ “υδός, τῶν ἄλ- λων λίαν νεώτερος καϑεστώς, ὃς κατὰ τοὺς χρόνους ἐγνωρίζετο Ἰουστινιανοῦ τοῦ αὐτοκράτορος. ad quem locum in cod. Graeco Vaticano 977, nuper Perisios translato, in quo 'Theophylacti hi- storia continetur cum scholiis ineditis, haec leguntur: σημείωσαε ὅτι ὁ “υδός, ὁ περὶ κομητῶν xol ἴριδος καὶ λοιπῶν περὶ τὸν ἀέρα σταϑῶν ἑρμηνεύσας, ἐν τοῖς χρόνοις ἦν Ἰουστινιανοῦ τοῦ αὐτοκρά- τορος. ac sub finem eiusdem saeculi vel trans oceanum usque penetrasse Lydi volumina Beda Venerabilis in Britannia argu- mento est, qui partem libri de Ostentis contractam Latineque versam ante a. 735 sub titulo edidit: Libellus de tonitruis, ad -Herenfridum , Opp. omn. ed. Colon. Agripp. tom. 1, 1612, fol. column. 387 — 390; quem Herenfridum in praefatione rogat ut ancora sancti sermonis vestri fideliumque vestrorum hoc opuscu- lur. ex sermone a fideli vestro in. Latinum translatum, omni- modis ab invidorum inimicorumwe detractionibus stabilitum at- que illaesum permanere faciatis. quo in loco pro verbis ex ser- mone scribe ex Graeco, sive ex Graeco sermone. deprompta autem ea esse ex libro de Ostentis, quod iam IAFabricius conie- cerat (Biblioth. Latin. med. et inf, aetatis, ed. Mansi t. 1 Patav. p. xvi 1754, 4, p. 186), ipsemet cognovi instituta collatione: item animadverti opuscula proxime sequentia, Pronostica temporum et De praecognitione copiae aut paupertatis futurae (Opp. Bedae tom. 1 col. 390—391), indidem manare, praeter pauca quae vel male intellexit vel aliunde cursim arripuit Beda. sed haec alias pluribus: nunc quae Lydo medio aevo fortuna obtigerit, porro videamus.
Successerunt enim Heraclio Augusto exstincto turbulenta illa 7 ac deplorata saecula, cum subito coorti Arabes Syriam Aegyptum
XVI HASII DE JOANNE LYDO ..
Lipsium (Var, Lect. lib. 8 c. 27 Opp. ed. Antverp. fol. t. 1 p. 63) multi sunt conquesti. sed priusquam recagnosoem. quot epitomae ex tribus Lydi libris saeculo 9 et deinceps confectae nostris in bibliothecis passim extent, ut magis appareat quo pacto una cum aetatibus hominum Lydi scripta sensim evenue-- rint, auctores Graecos, qui etiam post tumultum Arabicum Lydi mentionem fecerunt, conservatis temporibus uno in conspecta p. xxi hic omnes ponam. sunt autem opinor hi sex, Photius, Leo et Constantinus Caesares, Suidas, scholiasta Venetus in Homerum, et fortasse Codinus. horum Photius, cum ἃ Michaéle Caesare eius nominis tertio ante a. 858 Bagdadum ad Arabes missus bi- bliothecam ibi scriberet suam, in ea (ood. 180 ed. Hoeschel. Genevae Paul. Stephan. 1611 ool 405) trium librorum Lydi meminit, loco nobili, iam a Fabricio (Biblioth. Latin. t. 3 ed. Ernest. Lipsiae 1774, 8, p. 105) leudato. verba Photii haec sunt: ᾿Δδνεγνώσθησαν (cod. Reg. 1296 saec. 14, nondum colla- tus, item codex biblioth. S. Marci No. 451, nunc ad nos trans- latus, habent ᾿δνεγνώσϑη: Reg. autem 1966, omnium quos ha- bemus optimae notae, est hac parte mancus) Ἰωάννου “Δαυρεν- tÍov. Φιλαδελφέως τοῦ Ζ“υδοῦ πραγματεῖαι τρεῖς, περὶ. Διοσημείων (sic), περὸ Μηνῶν, περὶ ᾿Δρχῶν πολιτικῶν. ἀλλ᾽ ἡ μὲν περὶ Διοσημείων, ὅσα γε κατ᾽ ἐμὴν κρίσιν καὶ πεῖραν, οὐδὲν ἢ ἐπ᾿ ὀλίγον διενήνοχε μύϑων' ἡ δὲ περὶ Μηνῶν, εἶ καὶ πολὺ τὸ ἄχρη- στον ἔχει, ἀλλ᾽ οὖν πρὸς τὴν τῆς ἀρχαιότητος μάθησιν ἐπίχαρί τε (f. τι} καὶ λίαν χρειῶδες. ἡ δὲ περὶ πολιτικῶν “ἀρχῶν τοῖς περὶ τὰ τοιαῦτα μάλιστα φιλοτιμουμένοις οὐκ ἄκομψον παρέχεται τὴν ἱστορίαν. 9 Idem Photius postquam de Lydi dicendi genere iudicium p. xxii subiunxit suum, pergit in hunc modum, col. 408: ἐστρατεύσατο δ᾽ οὗτος ὁ ἀνὴρ ὑπὸ τοῖς ὑπάρχοις, ἄγων ἡλικίας κα, ἔτη δὲ μ δικολόγος dv, εἶτα καὶ ματρικουλάριος (f. κορνικουλάριος )" μεθ᾽ ὃν χρόνον καὶ τὰς εἰρημένας λέγεε συγγράψαι πραγματείας, καὶ τῆς βασιλικῆς αὐλῆς qoo βασιλέως ἀξιωϑῆναι. χρόνος δέ, καθ᾽ ὃν οὗτος ἐβίω, ᾿δΔναστασίον ἥπτετο τῆς βασιλείας καὶ τὴν Ἰουστί- vov ἐπεραίον, μετρῶν καὶ τοῦ μετ᾽ ἐκεῖνον Ἰουστινιανοῦ. τὴν δὲ ϑρησκείαν ὁ ἀνὴρ ἔοικε δεισιδαίμων εἶναι" σέβεται μὲν τὰ Ἑλλή- vov xol ϑειάζξει, Odit δὲ καὶ τὰ ἡμέτερα, μὴ διδοὺς τοῖς ἀνα- γινώσκουσιν ἐκ τοῦ ῥάστου συμβαλεῖν πότερον οὕτω νομίζων 9ua-
COMMENTARIUS. XVH
£5 ἢ ὡς ἐπὶ σκηνῆς. — quod universum iudicium sí cui durius vi- deatur, reputet is secum Photium, ut erat natura asper atque invidus, ne patribus quidem pepercisse; multum esse in S. Ioan- nis Chrysostomi criminibus percensendis; S. Irenaeo falsas ar- gumentationes, Gregorio Nysseno distributionem parum aptam, alis alia obiecisse, eoque nomine iam a theologis saeculi supe- rioris minus esse probatum. potuisse denique eum qui grandes ac perfectos scriptores integros legeret, Ctesiam, '"Theopompum, " Agatharchidem, Memnonem, Polybium, Diodorum Siculum, Dionysium Halicarnassensem , Appianum, Arrianum, in tanta optimorum copia eos qui sunt secundo, loco despicere. nos au- tem, qui antiquis illis aut omnino aut magna ex parte caremus, utinam quomodo nunc Lydi, sic mox Nonnosi, Iulii Africani, p. xti Prexagorae, Cephalaeonis, Eunapii, Malchi, Candidi Isauri, Olympiedori, Dexippi, Phlegontis Tralliani, Pamphilae, Co- nonis, Helladii eruditas uberrimasque historias insperato casu in Jucem proferri videremus: profecto et magna esset nostra in illis legendis voluptas, nec desideraretur moderatio in iudicandis. Leonis autem de Lydo locus exstat in Tactios illius ter im- 10 pressis, primo Latine tantum, ex versione Checi, Basileae, 1554, 19. ibi in extremo epilogo operis, pagina non notata (quod paginis editionis suae nullos adiecit numeros Checus), vi- detur libri de Ostentis mentio fieri. post eadem 'Tactica Graece edidit Ioannes Meursius, Lugduni Batav. 1612, 4, adiuncta Checi Latina versione: ibi tamen nomen mentioque Lydi plane e Graeco excidit. postremo eadem vulgavit Ioannes Lami sexto Opp. Meur- sianorum volumine, Florentiae, 1745, fol. ex Laurentiano bi. bliothecae Mediceae cod., multis quidem locis emendata, minus tamen in nostro: is ibi, col. 017, sio se habet: τὴν δὲ ἄστρονο- μίαν of περὶ τὼ μετέωρα σχολάζονται (f. σχολάξοντες ), σοφίᾳ va καὶ ἐπιστήμῃ τῆς τῶν ἀστέρων Ψηφοφορίας διαφέρονται ( δια- φέροντες), περί τε τὸν Πτολεμαίου κανόνα καὶ περὶ τὴν αὐτοῦ p. xxiv. λεγομένην Τετράβιβλον καὶ περὶ ἕτερά τινα τῶν Χαλδαϊκῶν παρα- σημειώσεων, προσέτι δὲ καὶ τὴν τοῦ Aodzov περὶ τῶν Φαινομέ- vov διαγόρευσιν .. . Ἰωάννου τοῦ “Δυδοῦ καϑημερινήν τὸ καὶ μη- ψιαίαν παρατήρησιν. τὼ δὲ τῆς γενεϑλιαλογίας ὅσον ἐν τοῖς εἰρη- μένοις παρέσπαρται » de ἀπόβλητα τῆς τοῦ 0100 ἐκκλησίας ἡ ἡμε- τέρα ἀποτρέπεται βασιλεία. cui textui adiecit Lemi antiquam leannes. Lgdus.
11
p. xxv
p. xxvi
xvin HASII DE IOANNE LYDO
illam íam a Nicolao Rigaltio Antonioque Possevino ( Harles. Bibl. Gr. vol. 7 p. 702) vituperatam Checi versionem, eiusmodi: i astrorum ratione (supple consuli debent aut tale aliquid) qui caelestia corpora scrutati suni, quique im astrorum ortu atque obitu , conversionibus planetarum, operam suam collocant , qu& Ptolemaeum diligenter cognoscunt ,| et Chaldaicas quasdam ob- servationes, Arati Φαινόμενα, Joannis Lydi diurnam menstruam- que observationem tenent. — genethlialogias autem, quae iis in li- bris sparsae sunt et ab ecclesia dei reüciuntur , nos nostro quoque regno expellimus.
Quae sunt, ut levissime dicam, mire versa. debuissent sic: in astrorum ratione, qui caelestibus rebus operam dant, do- ctrinaque et scientia siderei. computi praestant , et ἐπ Expedito Ptolemaei canone, in. Quadripartito quod. vocant eius, in certis aliis Chaldaeorum notationibus, ad haec in frati Apparentium descriptione (hio aliquid deest, ut Lami indicat): Joannis Lydi quotidiana menstruaque observatione. quaecunque vero ex ge- nethiiologia (sic enim hano vocem Vitruvius lib. 9 c. 4 ed. Rod. Berolini 1800, 4, p. 219) sunt in Ais quos diximus libris aspersa, ea, μὲ reiecta ab ecclesia dei, aversatur maiestas nostra. etenim recte observavit Ioannes Suicerus (in Thesauro Ecolesia- stico, t. 1, Amstelaed. 1682, fol. column. 669) vocem βασιλεία iam inde a Constantinianis temporibus usque ad perditam Grae- ciam propriam fuisse imperatorum Orientalium appellationem, ita ut ipsi de se ἡ ἡμετέρα βασιλεία sive ἡ βασιλεία μοῦ, alii ad illos ἡ βασιλεία σοῦ. sio, ut omittam exempla a Saicero citata, S. Cyrillus Hierosolymitanus ad Constantium Caes. Cateches. ed. Prevot. Paris. 1608, 4, p. 549, et S. Chrysostomus de statuis Opp. ed. Savil. t. 6 Etonae 1612, fol. p. 602 lin. 18, πρὸς τὴν σὴν βασιλείαν : item Georgius Alexandrinus in vita Chrysost. Opp. Chrysost. ed. cit. t. 8 p. 231 lin. 6: τῷ προστάγματι τῆς σῆς βασιλείας. alia exempla habet Ducangius Glossar. Graec. t. 1 Lugd. 1688, fol. col. 179. quam significationem verbi βασιλεία miror multis non in mentem venisse interpretibus, velut Checo hoc loco; item Conrado Rittershusio in versione 8. Isidori Pelu- siotae lib. 4 epist. 143 ed. Paris. 1688, fol. p. 403 B, ubi verba καὶ ^h iv κυρίῳ ὑγείαν καὶ σωτηρίαν τῆς εὐσεβοῦς ὑμῶν βασι- λείας; hoo est integram in domino valetudinem salutemque piae
COMMENTARIUS. XIX
maiestatis vestrae, reddidit: necnon sanitatem et salutem pii ve- etri imperii. item Richardo Montacutio in celebrata epistola quam Divi Iuliani volunt esse, Opp. S. Besil. t. 2 Paris. 1618, fol. p. 998 A: ἅπερ τῇ ἐμῇ βασιλείᾳ ἁρμόξει, sive ut in Bene- dictin. ed. legitur Opp. S. Basil. t. 3 Paris. 1750, fol. p. 193 B: &xtQ τῇ ἐμῇ πρέπει βασιλείᾳ. sed ut revertar ad Leonis locum, videor mihi inde perspicere primum, Lydi librum de Ostentis Cpoli apud mathematicos neque improbatum fuisse illis tempo- ribus nec fortasse tantopere infrequentem: nam nominatur com- muniter cum Quadripartito Ptolemaei Phaenomenisque Arati, fre- quentissimis sane in bibliothecis tum cum haec scriberet Leo, qui imperator factus est anno 886. neque sequenti saeculo li- brum de Magistratibus ex usu manibusque hominum prorsus eva- muisse, auctor est Leonis filius, Constantinus Porphyrogenneta, qui imperavit ab anno 912 ad annum 959. namque eius memi- nit in libro de Thematibus, novissime edito in Anselmi Banduri p. xxvii imper. Orientali, t. 1, Paris. 1711, fol. p. 5 B, lib. 1 c. 2: of δὲ λεγόμενο: Τυυρμάρχαι εἷς ὑπουργίαν τῶν στρατηγῶν ἐτάχθη- σαν" σημαίνει δὲ τὸ τοιοῦτον ἀξίωμα τὸν ἔχοντα ὑφ᾽ ἑαυτὸν στρα- τιώτας τοξοφόρους πεντακοσίους καὶ πελταστὰς τριακοσίους καὶ δεξιολάβους ἑκατόν" οὕτως γὰρ κεῖται ἐν τῇ βίβλῳ Ἰωάννον Φιλα- δελφέως τοῦ καλουμένου “υδοῦ. ad quem locum vide Banduri notas imper. Orient. t. 2 p. 6. locum autem ex libro de Magi- stretibus depromptum esse nihil dubito, quanquam hodie ibi non supersit: verum suspicor fuisse in duobus foliis illis quae in co- dice inter fol. 48 — 44, post descriptionem legionis, ed. p. 84, resecta sunt.
Venio ad Suidae testimonium de Lydo, ed. Kuster. Canta- 49 brigiae 1705, fol. p. 181; quod cum scholiastae Veneti Codini- que loco huc reieci, quoniam Photio Leoni Constantino definitum tempus est quo quisque scripserit, saeculum 9 et 10, Suidae, scholiastae Veneto ao Codino non item. nam Suidas ut exsti- terit 10 vel 11 vel 12 vel quolibet saeculo, illud certum est, cum ipsius tum reliqua magna lexica, quae sunt generis eius- dem, a tot possessoribus progressu temporum aucta suppleta confusa esse, ut iam in illis quem constet a primo lexici auctore proficisci locum vix inveniamus. quando igitur relata est in p. xxvii Suidam haec de Lydo glossa? utique ante saec. 18: nam habe-
XX HASII DE IOANNE LYDO
mus in bibliotheca codicem Suidae id aetatis, ubi hio locus le- gitur; qui codex est praestantissimus ille a Kustero nobilitatus, olim No. 1852, nuno inter mss Graecos 26926. locus autem est in ed. Kuster. ad huno modum: Ἰωάννης Φιλαδελφεὺς voc. οὗτος ἔγραψε περὶ μηνῶν βιβλίον αἱ καὶ περὶ Διοσημειῶν ἕτερον καὶ ἄλλων τινῶν ὑποϑέσεων μαθηματικῶν. προσομιλεῖ δὲ ταῦτα Ταβριήλῳ τινὶ ὑπάρχῳ. quo ex looo duo intelligi licet, primo librum de Magistratibus iam tum coepisse evanescere: nam au- ctor huius glossae, quisquis est, eum ignoret. deinde, ut nuno oerte legitur, Lydo praeter librum de Ostentis tribui alia quae- dam Mathematica, de quibus auotores ceteri omnes silent. αἱ enim suspicor primo scriptum fuisse xal περὶ Διοσημειῶν ἕτερον, nec quicquam amplius; postea, ut sunt glossae istae multis e centunculis consutis natae, respicientem aliquem ad argumentum multiplex libri de Ostentis, supra verba περὶ Διοσημειῶν adscri- p. xxix psisse xal ἄλλων τινῶν ὑποθέσεων μαϑηματικῶν : ea posthac an- mexa glossulae esse; locum autem esse sic vertendum: scripsit de Mensibus librum unum; deque Ostentis, et de aliis rebus ma- £hematicis alterum. | verum haec coniectura: illud manifestum est, Kusteri in nota esse erratum ibid. p. 181: in cod. ms 2432 [nunc 2381] bibliochecae Hegiae Parisiensis varia Joannis huius Piladelphensis opuscula inedita continentur, veluti de Sortibus, de Terrae motibus, Diarium seu Ephemeris, indicans per totum annum, ortus et occasus sigenorum, ex libris Claudi Tusci ad verbum graece versa; περὶ Διοσημειῶν, et alia. nam quae le- guntur in cod. nostro 2381 fol. 70 recto-79 verso, de sortibus, de terrae motibus ceteraque alia, ea nec varia opuscula. sunt, nec e pluribus sed e solo de Ostentis, hoc est σεερὶ Ζιοσημειῶν, Lydi libro hausta. quanquam, quia sunt mirabiliter confusa, Kustero, qui diversa opuscula credidit, venia facile dari potest. 13 Homerum edidit vir immortalis memoriae Ioannes B. C. d'Ansse de Villoison, Venetiis 1788, fol. cum scholiis ex duo- bus Venetis unoque Hamburgensi codice. ibi p. 631 ad Iliad. Q 617 hoc scholium legitur, desoriptum ex cod. Venet. 468 a Vil- p. xxx loisone litera B signato, qui codex nuno una cum altero 454 Pa- risios translatus est: ἔνϑα, λίθος πὲρ ἐοῦσα, θεῶν ix κήδεα sícon] ἀκύρως. πῶς γὰρ ἡ λίϑος πέσσει; Φιλήμων δὲ d Κωμε- xóg φησιν [sequuntur senarioli apud Villoisonem sic confusi]
COMMENTARIUS. XXI
iye λίθον uiv τὴν Νιόβην, μὰ τοὺς ϑεούς, οὐδέποτε ἐπείσϑην, οὐδὲ νῦν πείθομαι, εἷς τοῦτ᾽ ἐγένετο [hic perperam iterantur verba , καὶ κήδεα πέσσει] ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν κακῶν τῶν συμπεσόντων καὶ τοῦ συμβάντος πάϑους οὐδὲ λαλῆσαι δυναμένη πρὸς οὐδένα, προσηγορεύϑη διὰ τὸ μὴ φωνεῖν λίϑος. ὁ δὲ “Δυδός φησιν ὅτι ᾿Δσωνίδης ἐρασθεὶς αὐτῆς, μὴ πεισθεὶς [leg. πεισϑείσης] τὸν οἷ- xov ἐνέπρησεν. ἡ δὲ φεύγουσα εὔξατο λιϑωϑῆναι, καὶ ἐλιθώϑη. istum Lydum Villoiso Prolegomen. ad Iliad. p. χυνι not. (1) no- strum putat, probabiliter sane, is enim Lydi locus, etsi hodie non superat, tamen in libro de Mensibus potuit esse, cum ali- quodpiam Niobes Cpoli collocatum simulacrum describeretur. in scholia autem Villoisoniana fac recentissime illatum esse illum locum: certe est ante saeculum 11, quo est is codex 453 per- Verum quo tempore in Codini Antiquitates insertum sit Lydi 14 nomen, id quidem multo minus potest firmari, habemus nimi- rum duos a variis varie interpolatos libros, qui huic Codino, incertae aetatis homini, tribuuntur, alterum de Officiis palatii, p. xxxi alterum de Originibus antiquitetibusque Cpolis. his in Origini- bus, ed. Lambec. Paris. e typographia Reg. 1655, fol. p. 19 A, n. 86, mentionem Lydi fieri multi putant. in narratione enim de statua quae ruens Himerium chartularium oppresserit, afferri Ioannis alicuius philosophi auctoritatem, quod is scriptum inve- nisset clarum quendam hominem sub hoo signo (vel per hoc signum) vita funoturum: iociroo postea Philippicum Caesarem (is imperavit a. 712 et sq.) signum id eodem loco án terram de- fodisse. Graece sic est: Ἰωάννης δέ vig φιλόσοφός φησιν Os: εὗρεν ὑπὸ τούτου τοῦ ζωδίου ἔνδοξον ἄνδρα τεϑνηξόμενον. ὑφ᾽ οὗ Φιλιππικὸς ὁ βασιλεὺς πληροφορηϑεὶς ἐκέλευσε τὸ αὐτὸ ζώδιον ἐν αὐτῷ τῷ τόπῳ καταχωσθῆναι. nec mehercule, si sio locum interpretemur, sicut fortasse possumus, tempe Codinum hic pro testimonio aliquem laudare Lydi locum, non, inquam, illud me movet, quod in superstitibus hodie Lydi scriptis ea praedictio nusquam legitur. erat forsitan in illis partibus libri de Ostentis quae interciderunt; erat in libro de Mensibus: nec quioquam profecto magis convenit in Lydum , religiosum et historicum et in statuis describendis copiosum hominem, quam eiusmodi vati- p. xxxri einatio, sed ecce auctor recentior ille et barbarus, cuius fra-
48
p. XXXIII
15
XXII HASII DE IOANNE LYDO
gmentom in Collectaneis ad calcem Codini exstat, ed. cit. p. 90, no. 182 et 183, quique istam ipsam bistoriam suo modo retra- ctavit, longe aliter rem intellexit, Ioannem aliquem philosophum praesentem fuisse, cumque exclamasset apud Demosthenem se reperire vaticinium de clari cuiusdam hominis sub hoc signo in- teritu, e vestigio ipsi esse a Philippico Caesare imperatum ut id signum eodem loco defoderet; itaque esse factum, signum alia ratione non potuisse deleri. Ἰωάννης δέ τις φιλόσοφός φησιν ὅτι μὰ τὴν ϑείαν πρόνοιαν οὕτως εὐρίσκω ἐν τοῖς 4“ημοσϑένουρ συγ- γράμμασιν, ὑπὸ τούτον τοῦ ξωδίου ἀποκτανθῆναι ἔνδοξον ἄνδρα. ὃς καὶ παρευϑὺ τῷ βασιλεῖ Φιλιππικῷ πληροφορήσας κελεύεται καταχῶσαι τῷ αὐτῷ ζωδίῳ [Lambec. Animadrvers. p. 213 emendat τὸ αὐτὸ [010v] ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ. ὃ καὶ γέγονε διὰ τὸ μὴ δέχε- σϑαι καταλύσεως. id omne quam recte sio intellexerit iste au- ctor, aliorum sit iudicium ; nec res est tanti. hoc solum dico: si in loco hoc nostri non fit Lydi mentio, fit multo minus in re- liquis, quoties aliquem Ioannem Codinus laudat; neo ea quae leguntur Collectan. p. 102, no. 205, de Ioanne διακρινομένῳ, καϑὼς "Ioavync ὁ ΖΔιαχρινόμενος λέγει, qui alibi ( p. 97 no. 196 et p. 99 no. 199) omisso Ioannis nomine ὁ διακρινόμενος dunta- xat vocatur (de quo scriptore exstat docta Lequienii Dissertatio in Bandur. Imper. Orient. t. 2 p. 794), in nostrum Lydum apte quadrant.
Restat postremo locus Ioannis Scylitzae, in quo Lydi men- tionem fieri suspicati sunt nonnulli. is Scylitza historiam reli- quit editione duplici, priorem vulgatam post a. 1057, cum prae- fectus esset sacrae vesti, alteram circa a. 1081, cum ageret pa- latii curam. ac priorem illam ferme integram rettulit in oom- pendium suum historicum ( vid. Harles Bibl. Gr. vol. 7 p. 724): alterius nihil est adhuc cusum praeter eam partem quae prioris editionis continuationem oontinet, impress. Paris. 1647, fol, ad calcem Cedreni, praeterea Montefalconius Biblioth. Coislin. Paris. 1715, fol., p. 207, ex codice Coisliniano praefationem vulgavit ἃ Scylitza huic alteri editioni praefixam. ibi primum improbantur ab auctore Ioannes Siculus, Michael Psellus aliique scriptores aetatis illius ut exiles et infantes, et qui res maioris momenti in historiis suis praetermiserint. postea pergit Scylitza hunc in modum, Bibl Coislin. p. 208: ὁ γὰρ Δαφνοπάτης Θεύ-
COMMENTARIUS. XXII
δαρος, Νικήτας ὅ Haglayeév, Ἰωσὴφ ὁ Γενέσιος καὶ Μανουὴλ of p. xxxiv Βυζάντιοι, Νικηφόρος ὁ διάκονος [ood. sine articulo] ὁ Φρύξ,
ὁ ᾿Ασιανὸς Alov, Θεόδωρος ὁ τῆς Σίδης γενόμενος πρόεδρος, καὶ
ὁ τούτου ἀνεψιὸς καὶ ὁμώνυμος ὁ τῆς ἐν Σεβαστείᾳ καϑηγησάμε-
voc ἐκχλησίας, καὶ ἐπὶ τούτῳ 4ημήτριος ὁ τῆς Κυξίκου, καὶ ó μοναχὸς Ἰωάννης ὁ Δυδὸς οἰκείαν ἕκαστος ὑπόϑεσιν προστησά-
μένος, ὁ μὲν ἕπαινον βασιλέως, ὃ δὲ ψόγον πατριάρχου, ἕτερος
δὲ φίλου ἐγκώμιον, καὶ ἐν ἱστορίας σχήματι τὸν ξαυτοῦ ἕκαστος ἐποπληροῦντες σκοπόν, πόρρω τῆς τῶν εἰρημένων ἀνδρῶν πεπτώ-
κασι διανοίας. quo in loco viri docti in Ioanne Lydo monacho nostrum sibi Ioannem visi sunt agnoscere. verum haud scio
quam recte. mitto de monachi nomine, cum Lydus noster quid-
vis potius fuerit quam monachus: sit hoc error Scylitzae, ceteri
vero omnes quos una memorat, de quorum quidem aetate con-
stat, quo tempore floruerunt? nempe oinnes post imperium do- p. xxxv mus lsauricae: Theodorus Daphnopata saeculo 9 aut posterius
(nam scripsit etiam vitam "Theodori Studitae a. 826 mortui),
Nicetas Paphlago paulo post a. 880, Genesius circa a. 940, Leo Asianus post 949; ut non sit probabile inter hos tamque recen-
tes poni scriptorem temporis Iustinianei. dein quae ait Scylitza,
nonne ea in eiusmodi scriptores potius cadere videntur qui prin-
&pis alicuius viri vitam, in qua elaborarent, sibi seposuerint, ut Constantinus Caesar Basilii Macedonis avi, ut Anna Comnena
Alexii patris, quam in Lydum, qui antiquitates Romanas multo
est magis quam res lustiniani ex proposito persecutus? quare
vel locum vitiatum esse, velagi suspicor de quodam saeculi 10 scriptore loanne, et Lydo illo et monacho: hunc autem esse aut
omnino perditum aut certe adhuc et ineditum et ignoratum.
Post Cpolim a. 1904 a nostris hominibus captam, cum mul- 16
tis repentinis regnis undique exortis Graecia diuturnis dimicatio-
nibus flagraret, quemadmodum complurium aliorum, ita Lydi
quoque reliquos in Oriente codices absumptos esse oredibile est,
praeter pauca eius et ieiuna excerpta, quibus, postquam urgen- p, xxxv tibus Turcis literata Graecia in Occidentem transfudit sese, bi- bliothecae nostrae postremum perfugium praebuerunt. his de excerptis singulatim nunc dicam. suspiciosum sane et multis multorum erroribus perturbatum negotium , sed neque alienum ἃ re, et cui iam nunc quotidianis sum studiis assuefactus. horum
. XXXVII
XXXVIII
xxiv HASII DE IOANNE LYDO
igitur excerptorum, quae quidem passim ab eruditis oommemo- rautur (nam si qua forte adhuo delitescunt, de his agere non possumus), quemadmodum ex tribus Lydi scriptis manaverunt, sic tria omnino in codicibus passim genera supersunt, ex libris de Mensibus, de Ostentis, de Magistratibus. libri de Mensibus epi- tomae seu chrestomathiae (ut vocat Harles. Bibl. Gr. voL 11 p. 440) duae sunt, una longior, ab ignoto aliquo, altera bre- vior ἃ Maximo Planude confecta. illa longior tributa est in par- tes 4: prima docet de tempore generaliter, altera de die, tertia de luna et mensibus generaliter; quarta menses suo ordine per- sequitur. haec epitome incipit a verbis ὀρθῶς ἄρα of μυϑικὼ [sic] τὸν Κρόνον: desinit, ὁ δημιουργικὸς ἀριθμὸς ὀνομάζεται. exstat, vel certe exstitit saeculis 17 et 18, in apographis quin- que his.
1) in cod. 177 bibliothecae Barberinae (Barberianam vocat bibliopola in praefat. edit. Schowianae p. vi) saeculo 15 scripto: ex hoc exemplari reliqua omnia videntur manasse.
2) in cod. manu Leonis Alletii ante a. 1669 perarato: nam statuerat Allatius istam epitomen in Symmictis edere suis, sed ante quam consilium exsequi potuit, ex hao vita mi- gravit, estque instrumento eius literario collegium Graeco- rum Romae potitum: ex illo autem Allatiano exemplari descriptum est Marinianum, de quo post.
8) in codice nostro Parisiensi no. 38084, olim Regio, Eme- rici Bigoti manu perarato: vid. Catalogum Manuscript. Bi- bliothec. Reg. ed. Paris. e typographia Reg. 1739, foL, part. 2 p. 606. ab hoc Emerico Bigoto, Rotomagensi, vita füncto a. 1689, viro varia laude cumulato, qui exquisita sacrarum Graecarumque rerum scientia floruit, tota paene est Italia in literato labore peragrata, ita ut plurimos tum parum notos auctores e codicibus Ambrosianae Mediceae Romanarumque bibliothecarum describeret ; quae exempla- ria etus manu perarata apud nos etiam nunc exstant. quare, quanquam in cod. $084 nota originis nulla sit, nihilo eum minus Romae descriptum esse suspicor, ex Barberino illo quem no. 1 dixi; neque maior multo videtur inter eum et Allatianum, quem fere Schowius in editione expressit, discrepantia, quam quae esse solet inter duo exemplaria a
COMMENTARIUS. XXv duobus eruditis viris ex eodem sed mendoso codice de-
scripta.
. &) in exemplari aliquo a Petro Lambecio facto, cum circa 17 a. 1650 in Italia moreretur, item, ut opinor, ex codice Barberino. nam certe assiduis Lydi laudationibus locisque ex illo transscriptis Lambecius animadversiones in Codinum suas refersit Paris. e typographia Reg. 1655, fol., p. 152 no. 26 et 27, p. 168 no. 28 et 99, p. 164 no. 31, p. 155 no. 32, p. 172 no. 68, p. 208 no. 154; unde patet eum in manibus habuisse Lydum. et cum in epistola ad Francis- cum Barberinum Cardinalem, eidem editioni praefixa, bi- bliothecam ipsam Barberinam celebret p. 11|, qua post Pa- tcanam nihi Roma perfectius habeat aut magnificentius, seseque ipsum p. v Romae per integrum biennium in aula Cardinalis commorantem plus in luce illa et strepitu aulico quam in ullo academiae recessu et umbra profecisse teste- tur, nonne admodum credibile fit ibidem eum in Barberina bibliotheca illum Lydi codicem offendisse ? praesertim cum p. xxxix haud sciam an usquam alibi huius epitomae Lydianae exem- plar, unde suum sumeret, invenisset. etenim quod tradit vir summus Nioolaus Schow in specimine operis περὶ μηνῶν (Βιῤῥοίλεξ der alten. Literatur und Kunst, herausgegeben von TCTychsen und 44 HLHeeren , fascic. 7, Gottingae 1790, 8, inter Znedita p. 29) et ex illo Harlesius (Biblioth. Graec. vol. 4 p. 157 lin. 7), ex ms Regio Parisiensi inse- ruisse Lambecium in Animadversiones ad Codinum 1oca illa, qui potuit ἃ. 1653? quod eo tempore nullus omnino erat Regius codex, qui contineret haec fragmenta: nam Bigoti- nus no. 9084 quem dixi, ilatus in bibliothecam Regiam a. 1706 est, una cum aliis codicibus amplius 450 eiusdem originis ( v. Mémoire historique sur la Bibliothéque du Hoi, in Catalogue des livres imprimés de la Bibliothéque du Roi. Premiére partie. A Paris , de l'imprimerie Royale. fol. p. xv) multis annis post editum Codinum.
5) in exemplari quod ex litererio instrumento Allatii descri- peerat cl. abbas Marinius, interque schedas suas a. 1789 servabat. advertit praánum ad hunc Lydum, ait vir cl. Ni- colaus Schow (1oco cit. Bibliothek der alten, Literatur etc.
p. XL
18
p» ΧΕΙ
XXVI HASII DE IOANNE LYDO
p. 23), animum meum exemplar ex relictis Allatii chartis descriptum, quod clarissimus et eruditissimus abbas Mari- nius, archivi Faticani praefectus, mihi perlegendum dedit. idque exemplar, cum insignem eius valorem ac utilita- tem perspiceret, cum codice 177 bibliothecae Barberinae (quem p. xxxvi no. 1 posui) contulisse sese Schowius ibi- dem ait.
Ita maiorem hanc epitomen, de qua iam dudum loqui- mur, quinque in exemplaribus exstare, vel exstitisse , intelligi potest.
Venio ad minusculam, quam in solis duobus superesse puto, uno cod. Palatino biblioth. Vaticanae no. 141, a Schowio l cit. Bibliothek der alten eto. p. 28 memorato, altero nostro Regio no. 1409 (olim 1185, 1299, 3367) fol. 77 recto-8á recto. ex hoc Regio codice Salmasius locum de tribus Eryli animis hau- sit, ὅτι "Eoviov τὸν περὶ Ἰταλίαν — olov τῆς ὕλης, ἐστίν (vid. not. οἵ animadvers. in Epictet. et Simplic. Lugduni Bat. 1640, 4, p. 255): ex eodem Boivinus Chaldaica oracula inserta in notas ad Nicephorum Gregoram ed. Reg. Paris. 1702, fol. est autem haec epitome in cod. Regio anonyma, in Palatino adscribitur Maximo Planudi. incipit ὅτε "Egviov τὸν περὶ Ἰταλίαν: desinit in capite de fulgurum vi et causa, τῶν μέντοι κεραυνοβλήτων τὰ σώματα ἄταφα κατελίμπανον of πάλαι, ἀδιάφϑορα ufvovza* τῆς γὰρ ἐν αὐτοῖς ὑγρότητος ἀναρπαζομένης ὑπὸ τοῦ πυρὸς ὥσπερ ἀποπτηϑθέντα διαμένειν πέφυκεν. quam quidem epitomen haud scio an reote Schowius ibid. p. 23 scripserit cum prooemio operis finiri, hoo est, ex priore sola libelli parte hausisse Planudem, reliquam omnino non attigisse. etenim, ut hoc utar, quis non videt minoris epitomes caput illud de fulgurum vi, ὅτε τοὺς xe- ραυνοῦύς φασι γίνεσθαι, ὅταν ῥῆξις νεφῶν γένηται" τῆς γὰρ πα- ρακειμένης αὐτοῖς γεώδους οὐσίας ἐξαφϑείσης x. v. 4., quod in p. 58 editionis Schowius suae retulit, excerptum esse non ex prima sed e postrema libelli parte, ubi breviator prior anony- mus habet (ed. Sohow. part. 4 mens. Decembr. c. 2 p. 197) τοὺς κεραυνοὺς of φιλύσοφοί φασι γενέσθαι, ὅταν ῥῆξις νεφῶν γένη- ται" τῆς γὰρ παρακειμένης αὐτοῖς κι τ. À εχ quo apparet non continuisse sese in excerpeido principio libelli Planudem, sed ad media quoque vel ad extrema potius prooessisse, sio tamen
COMMENTARIUS. XXVI
ut excerpta sua tum breviora sint quam eltera, tum multo etiam
magis perturbata. ex ambabus autem epitomis editionem libelli de Mensibus, de qua mox, Schowius confecit.
Fragmenta ex libro de Ostentis, quae quidem doctorum 19
mentionibus enituerint, quattuor invenio, de tonitribus in dies singulos, de terrae motibus, de ortu siderum, de tonitribus ge- neratim. horum priora duo edita sunt. primum de tonitribus in dies singulos , primo commemoratum ab Ioanne Meursio in notis ad Leonis Taotica ed. Lugdun. Bat. 1612, 4, est pars de fulgu- rali P. Nigidii Figuli libro, quam Lydus Graece versam in me- dium libellum de Ostentis transtulerat. inscribitur in ipso Lydo Ἐφήμερος βροντοσκοπία τοπικὴ πρὸς τὴν σελήνην, κατὰ τὸν Ῥω» μαῖον Φίγουλον, ἐκ τῶν Τάγητος, xa0' ἑρμηνείαν πρὸς λέξιν. inc. εἶ ἐπὶ πάσαις τῆς διοσημείας παραδύσεσι τὴν σελήνην φαίνον- ται. des. ταύτην τὴν ἐφήμερον βροντοσκοπίαν ὁ Νιγίδιος οὐ κα- ϑολικὴν ἀλλὰ μόνης εἶναι τῆς Ῥώμης ἔκρινεν. de hoo fragmento vide virum cl. de Burigny , De vita et scriptis P. Nigidii Figuli, Histoire de l'4fcadémie des Inscriptions, tom. 99, Paris. 1764,4, p. 197. exstat, quantum comperi, in codicibus duobus, altero Palatino, unde descripsit Meursius, ante annum 1612 Heidel- bergae moratus; utque video ex catalogo mss Graeoorum in bi- bliotheca Palatina Electorali, ἃ Friderico Sylburgio confecto (in Miegi Monument. pietat. et literar. Frenoofurti ad Moenum
. XLII
1701, 4, p. 92 sqq.), codex iste tum eret trecentesimus duode- p. xr
cimus inter Pelatinos: eum arbitror adhuc alicubi letitere inter Palatinos bibliothecae Vaticanae. 2) altero Veneto 894, fol. 284 verso-287 verso (vid. Graec. D. Marci Bibliothec. codd. mss per titulos digest. praesid. Laurent. 'Theupol. Venetiis 1740, fol. p. 149): is nunc Parisios translatus codex est. hoc autem P. Ni- gidii Figuli quicquid est, Rutgersius edidit, ut mox dicetur: se- cundum fragmentum libri de Ostentis, de terrae motibus, Scho- wius vulgavit, ad calcem libri de Mensibus, p. 130. incipit: ταῦτα μὲν ἄν τις πρὸς τὸς φυσικὰς ἐννοίας ἐνορῶν. — des. ibid. p. 184: ἀναλόγως τοῖς κακοῖς εὐφροσύνη. id fragmentum ex postrema parte libri de Ostentis sumptum exstat in codicibus item duobus, 1) uno bibliothecae Angelicae in coenobio S. Augu- stini a//a Sapienza Romae ( v. Iugler Biblioth. literar. t. 1 Ienae, 1754, 8, c. 8 ὃ 19 p. 289. Montefalcon, Diar. Italic. Paris.
xxvin HASII DE IOANNE LYDO
1702, 4, p. 249), quo ex codice hoc fragmentum edidisse sese Bchowius ait edit. libri de Mensibus p. 130. 2) altero Veneto » χεῖν 924, quem supra dixi: ibi legitur fol. 287 verso-288 verso.
20 Tertium fragmentum libri de Ostentis, idque graece inedi- tum, Falendarium est, de recessu reversionibusque siderum, illi non dissimile quod Ovidii Fastis praefigi solet. id kalendarium subiecerat Lydus extremo suo libro; utque fulgurum notationem ex Nigidio Figulo, ita stellarum ex Claudio Tusco illo sumpsit, qui a Servio ad Aeneid. 12 647 (ed. Burmann. t. 4, Amstelae- dam. 1746, 4, p. 75) Clodius 'Tuscus nominatur. kelendarium inscribitur sic: "Eyypegog τοῦ παντὸς ἐνιαυτοῦ σημείωσις ἐπιτολὼν τε καὶ δυσμῶν τῶν ἐν οὐρανῷ φαινομένων, ἐκ τῶν Κλαυδίου τοῦ Θούσχκου, xaO' ἑρμηνείαν πρὸς λέξιν. incipit: Ἰανουάριος. α΄. ὁ ἥλιος ὑψοῦται. des. in ultimo anni die, πρυφία ταραχὴ καὶ ἀνεμώδης" ἄρχεται ἀνίσχειν ὅδε (f. ὅ,τε) δελφὶν καὶ ὅ ἥλιος, εἷς ὥψος. idque kalendarium Graece quidem ineditum est, ut dixi: Latine, ἃ Leonico Thomaeo translatum, saepe vulgatum est, primum ex officina Hervagii ad calcem Iulii Firmici atque Qua- dripertiti Ptolemaei Latine versi, Basileae, 1683, fol., p. 79 — 84, sub titulo Οὗ. Ptolemoei (sic) inerrantium stellarum sinifi- cationes; posterius in Uranologio Dion. Petavii, Lutet. Paris. 1630, fol., p. 92 — 101; postremum in nova editione Doctrinae
p. xv temporum Petavianae, t. 8, Antverp. 1708, fol, p. 54 — 59. exstat autem id kalendarium in codicibus bene multis.
1) in cod. Parisiensi no. 2381, olim Regio 9432, fol. 75 recto-76 verso. v. Catalog. impress. part. 2 p. 402. Kuster. ad Suidam t. 2 p. 131. item supra p. xxix: is codex est saeculi 14, videturque antiquior quam subsequentes omnes.
2) in codice 177 biblioth. Barberinae, de quo supra p. xxxvi. Harles. Bibl. Graec. vol. 4 p. 157 lin. 30.
8) in codice Regio 1991 fol 17 verso-Q4 verso, laudato sub no. 2197 ἃ Ducangio Glossar. Graecitat. t. 2, Lugdun. 1688, fol., in indice auctor. column. 27, 81, 85 etc. is codex cum hoc kalendarium continet, tum alia multa astronomica ; neque tamen opus Lydi de terrae motibus eorumque signis, quod Villoiso Prolegomen. ad Iliad. p. xuvi nota (1) in hoc codice esse scribit, in errorem inductus opinor a Catalogo
COMMENTARIUS. XXIX
impresso nostro codicum Graecorum, p. 429, ubi Lydo no-
stro perperam tribuitur anonymi alicuius fragmentum de
terrae motibus, incipiens Ka00kov τοίνυν περὶ τῶν ἐν τῇ γῇ
γινομένων σεισμῶν. quod autem supra, p. xvm, dixi fra- gmentum Lydi de;Terrae motibus, ταῦξα μὲν dv τις πρὸς
τὰς φυσικὰς ἐννοίας, id illo ex codice omnino abest: Cl.
vero Tusci kalendarium inest, inque Catalogo impresso ibid. p. xr.vi
p. 429 ima, no. 4, his verbis commemoratur: Anonymi
kalendarium sive ephemerides, in. quibus astrorum ortus et
occasus etc. |
&) in codice Parisiensi no. 8084, olim Regio, a Bigoto Ita-
liam lustrente (v. supra p. xxxvi) ita perarato, ut epito-
men maiorem illam libri de Mensibus kalendario hoc nostro subiecto terminaret.
B) in exemplari Mariniano superius memorato p. xxxix,
Harles. looo cit. vol. 4 p. 157 lin. 22.
. . Quibus ex quinque codicibus quamvis duos Schowius Ro- mae in manibus habuit, Barberinum videlicet et Marinianum, tamen ad suam editionem kalendarium Tusci non adiunxit, credo quod videret ad librum de Mensibus nihil pertinere. quer- tum fragmentum libri de Ostentis, de tonitribus generatim, ae- que ineditum illud quidem, in codicibus inscriptum esse solet: Ἰωάννου Δαυρεντίου Δυδοῦ, Φιλαδελφέως, ἐπὶ τῆς βασιλείας ὄντος Ἰουστινιανοῦ τοῦ μεγάλου καὶ ᾿Αναστασίου, περὶ βροντῶν. inc. πολλῶν καὶ ὑπὲρ ἀρνϑμὸν ὄντων ὅσα τοῖς φυσικοῖς περὶ βρον- τῶν ἐδόκει. des. ἀνὴρ δυνατὸς καὶ βαρὺς τοῖς πράγμασιν. in- venitur in codd. duobus, 1) in nostro Regio 2381, fol. 70 verso-71 recto, 9) in Veneto 894, fol. 289 eerso-984 verso: verum ibi titulo ita evanido, ut confectores Catalogi codd. Graec. biblioth. D. Marci loco supra citat. p. 149 lin. 31 ultra priora p. xrvi septem verba nihil potuerint extricare; isque titulus sio mutilus, Ἰωάννου “αυρεντίου Φιλαδελφέως “Μυδοῦ, ἐπὶ τῆς βασιλείας ...., ab Harlesio etiam Biblioth. Graec. vol. 4 p. 158 lin. 29 repetitus, quo dixi modo ex cod. Regio 2381 supplendus est.
In libro denique de Magistratibus praeclare animadverti pot- 21 est plus temeritatem et casum quam ullam aliam causam ad scri- pt& veterum oonservanda valuisse. nam libri de Mensibus, ut modo exposuimus, epitomae duae exstant, libri de Ostentis
XXX HASII DE IOANNE LYDO
fragmenta quattuor. operis vero de Magistratibus adeo nihil per fregmenta epitomasque ad nos pervenit, ut nisi qua singularis fortuna Caseolinum codioem ex intima Graecia eruisset, tertio isto ex Lydi soriptis fere toto careremus. neque enim audiendus Duoengius Glossar. med. et inf. Graecitat. sub v. Σιλεντιώριος column. 1371, ubi fragmentum affert ex libro περὶ ἀρχῶν πολι- τικῶν. istum enim looum (opinor) ex Lambecii animadversio- nibus ad Codinum ed. Reg. p. 208 no. 154 sumsit, ubi haec le- guntur: ratio autem nominis silentiariorum in excerptis ex Joan- nis Lydi libro περὶ ἀρχῶν πολιτικῶν haec habetur: ἐδόκει μὲν xLvur μηκέτι ἐπὶ ἀγορᾶς, ἀλλ᾽ ἐν τῷ παλατίῳ τὴν βουλὴν συνάγεσθαι" τὴν δὲ τοιαύτην σύνοδον κομβέντον ἔϑος Ῥωμαίοις καλεῖν, ἀντὶ τοῦ συνέλευσιν. σιγῆς δὲ τοῖς πολλοῖς βουλευομένοις δεῖ. διὰ τοῦτο ἐκ τῆς περὶ τὴν σιγὴν σπουδῆς (σιλέντιον δ᾽ αὐτὴν πατρίως καλοῦσι) σιλεντιαρίους ἔχριναν ὀνομάξειν αὐτούς. et vero ille Jocus non libri de Magistratibus, sed libri de Mensibus est, ed. Schow. p. 11 c. 9; unde suspicor insperato eo repentinoque libri de Magistratibus titulo praeter veritatem se iactasse Lambecium, neque magis illi quam reliquis mortalibus huius libri potestatem tunc esse factam. glossae autem quaedam a Duocangio in Lexi- oon Graecitatis receptae, aque Fussio in notis p. 22 et 214 com- memoratae, vere quidem ex libro de Magistratibus manant: ve- rum eas qui scire potuit inde vel omnino Lydi esse? quoniam nullum auctoris nomen additum iis est. neo praeterea in nostris Graecis codicibus (sunt autem omnino ad quattuor milia) neque in ullis aliarum bibliothecarum quamvis studiose tractatis catalo- gis Lydo inveni tribui quicquam quod quidem ad librum de Ma- gistratibus pertineret, praeter paucos versiculos in ood. Reg. 1630 (olim 2216 et 3509), fol. 100 verso, inscriptos Ex τῆς ἱστορίας Ἰωάννου τοῦ Φιλαδελφέως. qui sunt huinsmodi: φασὶ γὰρ τὴν Νέμεσιν τὰ γλαφυρὰ τῶν πραγμάτων εἰς τὸ ἔμπαλεν τρέπειν, ταῖς » xLIx ὑπερβολαῖς τῆς τύχης, ὥς φησι Νουμήνιος, τῷ ἑαυτῆς τροχῷ τὴν ἰσότητα ἐπάγουσαν. ὅϑεν ó Μεσόδμης οὕτω πῶς πρὸς αὐτήν" Ὑπὸ σὸν τροχὸν ἄστατον, ἀστιβῆ, χαροπὰ μερόπων σέρέφεται τύχα. quorum locorum priorem Numenii Pythagorici arbitror (de quo Harles. Bibl. Gr. vol. 1 p. 854 et vol. 8 p. 179) a Lydo etiam de Mensib. part. 8 c.11 p. 465 16 commemoreti. postremi versus ex Mesomedis sive Mesodemi sive Mesimedis sive Mesodmae (tot
COMMENTARIUS. XXXI
enim modis scribitur, Harles. Bibl. Gr. vol. 2 p. 180) carmine nobilissimo in Nemesin sunt, in cod. Reg. 2532, olim 3291, cum modorum musicorum signis exstante. totum autem hoc fragmen- tum ἃ Boivino sibi communicatum Burettus Actis Paris. Acad. Inscript. t. 5, Paris. 1729, 4, p. 189, e cod. 1680 quale ante rettulimus tale vulgavit, nisi quod pro οὕτω πως legit vel corre- xit οὕτω που. idque fragmentum, si modo fuit, in parte per- dita libri de Magistratibus fuisse necesse est: certe in his quae hodie exstant non invenitur.
Ad baec igitur septem tam disiuncta tamque lacera fragmenta renatis literis quinque potissimum eruditi viri eo consilio ut ede- rent (non loquor de uno qui vertere voluit) accesserunt. nullus
22
tamen ad omnia coniuncta, sed fere ad singula singuli. primus p. 1
Joannes Meursius, ut erat reconditarum literarum amator, ante ἃ. 1612 Heidelbergae ex cod. Palatino 812 desoripsit Nigidii Fi- guli ephemeridem, de qua superius dixi. verum cum aliis rebus abstraeheretur, consilium eius edendae abiecit, inque notis ad Leonis Tactica (Lugd. Batav. 1612, 4, p. 447) ita ait: CAeci codex hic citat etiam Joannis Lydi Diurnam menstruamque ob- servationem, intelligit vero eo nomine Nigidü Piguli de toni- truum per singulos menses et dtes significatione librum ,| quem Lydus hic e Latina lingua in Graecam transtulit, | exstat ipsum opus in bibliotheca Palatina, ubi nos ante quinquennium , cum ilic ageremus inter peregrinandum, descripsimus, et edendum dedimus Yeno Rutgersio, praestantissimi ingenii et multarum li- terarum iuveni. neque diu post Rutgersius, etsi erat publicis negotiis distentissimus, traditas a Meursio sibi partes egit. nam- que in libros sex Variarum lectionum, Lugdun. Batav. 1618, 4, editos, Gustavoque alteri Suecorum regi (hoc est Gustavo Adol- pho illi qui ἃ. 1632 in Germania proelians oppressus est, cui erat & consilis Rutgersius) insoriptos, totam Nigidii ephemeridem p. 247 — 260 rettulit, e Meursiano apographo expressam. quan- quam neque in ipso opere neque in libro de vita sua (Lugdun. Batav. 1646, 4) unde ephemeridem eam sumpserit indicavit. Meursianum autem apographum nihil minus videtur fuisse quam emendatum. nam Rutgersii certe textus innumeris repletus est erroribus. statim ab initio p. 247 lin. 1 pro ἐπὶ πάσης scriben- dum est, ἐπὶ πάσαις. lin. 3 legitur τὴν σελήνην οἶκον ἐπιλέξατο:
p. LI
23
p. Lu
p. Lun
xxx HASII DE IO4NNE LYDO
emenda τὸν σελήνης οἶκον ἐπιλέξαιτο. — lin. 4 et 6 ὥστε ἀπὸ τοῦ 69 καὶ ἐνταῦθα τὴν ἐφήμερον ἀπὸ τῆς σεληνιακῆς νουμηνίας xard τοὺς σεληνιαχοὺς μῆνας λειψόμεϑα τῶν βροντῶν ἐπίσκεψιν: emenda ὥστε ἀπὸ τοῦ καρκίνου καὶ ἐνταῦϑα τὴν ἐφήμερον ἀπὸ τῆς σεληνιακῆς νουμηνίας διακοσμήσαντες, κατὰ τοὺς σεληνιακοὺς μῆνας ληψόμεθα τῶν βροντῶν τὴν ἐπίσκεψιν. — nec saniora sunt quae sequuntur: ut ephemeris illa, quemadmodum est apud Rutgersium, non tam vera Lydi neo germana quam vitiata pror- sus et adulterina esse merito sit putanda.
Tertius autem ad vulgandum Lydi aliquid se applicavit acerrimus ineditorum librorum investigator, Leo Allatius Chius, cum Alexandri vr: pontificatu bibliothecam Vaticanam custodiret. is et maiorem epitomen libri de Mensibus in cod. Barberino 177 (vid. supra p. xxxv1i) in manibus videtur habuisse; et postquam bibliothecam Palatinam Heidelberga in urbem ipse transtulerat, minorem a Planude factam in cd. Palatino 141; nec minus pri- mum et tertium fragmentum libri de Ostentis, nimirum epheme- ridem Nigidii Figuli in Palatino 319, kalendarium Cl. Tusci in Barberino 177. quae an omnia edere voluerit, non constat: maiorem epitomen libri de Mensibus voluisse indicat indiculus Συμμίκτων eius, ab Andrea Peschiullio Romae 1668, 4, foras datus, a Fabricioque recusus Bibl. Gr. vol. 14 p. 1— 21; ubi in- ter ea quibus librum quartum Symmictorum terminare statuerat Allatius, reperiuntur p. 6 no. 46 "ex Joanne Philadelphiensé excerpta, inc. Ὀρϑῶς ἄρα οὗ τὰ μυϑικὰ τὸν Κρόνον τοὺς ξαυτοῦ παῖδας") quod esse initium maioris illius epitomae p. Xxxvi de- monstravimus. sed Allatio a. 1669 post laboriosissime actam vitam exstincto, rursus crassa quaedam Vaticanae bibliothecae offusa caligo est, quod qui ei proxime successerunt, si minus a dootri- na, certe ab industria eius multum aberant; nec illa in octo po- steriores Symmictorum libros referenda ad 175 tam Graeca quam Latina opuscula, quorum pleraque ne hodie quidem lucem vide- runt nec unquam videbunt, tum sunt e scriniorum tenebris ab eo eruta. item instrumento literario eius inchoatisque commenta- riis, qui erant magno numero, infesta posthaec fortuna fuit, nisi si quos literati viri ab interitu vindicaverunt, velut apographum epitomae Lydianae ab eo factum; quod et vidit Romae Nicolaus Schow, et ad editionem libri de Mensibus recte adhibuit.
COMMENTARIUS. XXXIII
Fuit etiam qui animum ad Lydmn intenderet Iosephus de 24 Iuliis, in bibliotheca Vaticana et in Collegio urbano de Christia- norum persuasione propaganda Graecarum literarum interpres, homo doctus, cuius exstat brevis manuductio ad linguam Grae- cam, Romae 1681, 8. de hoc ita Raphaél Fabretti in Syntagmate de Columna Treiaena Romae 1688, fol, c. 6 p. 158: "rationem vero huius ritus [circumducendi aratri in urbibus auspicato con- dendis] primum vidi apud Joannem Laurentium Lydum Pluila- delphiensem, nuper Latio donatum ab eruditissimo amico lose- pho de lulüs, et iamiam e manuscripto apud ipsum , | mutilo quamvis, publicam lucem inspecturum: ratio, inquam , haec est. μετὰ δὲ τὴν ἐπὶ τῇ ἀναγορεύσει τῆς πόλεως τελετὴν ζεύξας ταῦρον μετὰ δαμάλεως περιῆλθε τὸ τεῖχος, τὸν μὲν ἄρρενα ἐπὶ τὴν τοῦ πεδίου πλευρὰν ξεύξας, τὴν δὲ ϑήλειαν ἐπὶ τὸ τῆς πόλεως μέρος, ὥστε τοὺς μὲν ἄρρενας τοῖς ἔξω γίνεσϑαι φοβερούς, τὰς δὲ P» Liv ϑηλείας τοῖς ἔνδον γονίμους." quo ex loco constat, quod habue- rit Iosephus de Iuliis, id aeque fuisse maiorem illam Lydianam epitomen: nam illa ipsa verba habet ed. Schow. part. 4 mense April. c. 6 p. 98, nisi quod ibi perverse γονίμοις pro γονίμους. sed aliquis fatalis fuit casus, qui rursus eam epitomen, lucem ne aspioeret, impedivit, ut enim Allatium vidimus, item Iosephus de Iuliis, prius quam affectam editionem perficeret, obiit; fuit- que adeo hoc Allatio infelicior, quod quae ipse commentatus in Lydum est, ea sive omnino ad nihilum venerunt sive certe ad- . huc latent; quae Allatius, cum in eruditorum hominum manus | incidissent, si minus tota, attamen aliqua ex parte nobis se ape- ruerunt.
Etenim paulo iustiore fortuna octavo decimo saeculo Lydus 25 uti coepit. minus quidem in Gallia, Ludovici 15 principatu, cum Ioannes L. de Burigny, vir historicis scriptis notus, fragmen- tum libri de Ostentis, de tonitribus in dies singulos, Gallice ver- tere voluit, Jistoire de PFAcadèémie des Inscriptions tom. 29 P. 197, quoniam ea versio concepta magis est quam coepta, to- p. Lv tumque consilium ad exitum non pervenit. inagis in Italia, Pio sexto pont. max., cum nobili per has regiones peregrinatione Romam venit Nicolaus Schow Danus, clari nominis philologus,
. cuius singularem nostris in literis eruditionem iam tum testatae erant Heraclidis Allegoriae Homericae Gottingae 1782, 8, ab loannes Lydus, i
XXXIV HASII DE IOANNE LYDO
illo editae; tum per ipsum Italicum iter vulgatae de charta pa- pyracea Musei Borgiani docta commentatio, Romae 1788, 4, et ' de numo Ulpiae Pautaliae ad Stephanum Borgiam Cardinalem epistola, Romae 1789, 4. huic igitur, cum esset Romae, cla- rissimus abbas Marini, tabulerio Vaticano praefeetus, monstravit meiorem illam anonymamque libri de Mensibus epitomen, ex relictis, ut Schowii verbis utar praefat. ed. p. 6, Leonis Allatii chartis descriptam. | qua perlecta Schowius, qui ineditam ani- madvertisset, eius editionem illico meditari, eamque cum cod. Barberino 177 (vid. supra p. xL) conferre, alteramque eiusdem libri epitomen, quae ἃ Maximo Planude facta dicitur, ex cod. Palatino 145 item describere sibi coepit, ut exponit ipse in epi- stola Roma Nonis Maiis 1789 ad Harlesium data; quam episto- Ρ. ΨΥ; lam Harlesius in Bibl. Gr. vol. 4 p. 157 inseruit. quodsi postea Schowius cum illo tanto acumine, quale in papyro Borgiana illustrata inque Hesychio Lipsiae 1792, 8, emendato declaravit, curam cogitationemque aliquam in utraque epitome perpurganda posuisset, omninoque studiorum nostrorum perrexisset tenere viam, profecto epitomarum illarum editionem conficere potuit et emendatam maxime, et cum cuivis Graecarum literarum stu- dioso, tum inprimis nobis in hac opera nostra mirabiliter (opi- nor) profuturam. sed ea omnia (dicam ut res est) paulo aliter ceciderunt.
o6 Etenim Schowius ut Havniam se rettulit, cum eximias eius virtutes populares perspexissent, magno loco in regno esse, plu- rimisque et honestissimis muneribus in se collatis scripta sua continere, quaeque in animo habebat de antiquitate illustranda, ea in aliud tempus differre coepit. at interim Lipsiae ex apo- grapho eius in libraria Weidmanni cusus jam erat textus utrius- que epitomae, adiuncto in fine capite de terrae motibus, ταῦτα μὲν dv τις x. τ. Δ. quod secundum ex quattuor fragmentis libri de Ostentis esse p. xri demonstravi; praefatio, emendationes,
p. 1vir notae ex Dania summittendae summe exspectabantur. quas cum diutius morari intelligerent librariae procuratores, ad extremum desperantes de Schowio, statuerunt ut textus Graecus cum bre- vibus capitum argumentis Latine scriptis, qualis iam esset im- pressus talis ederetur, sine notis ullis, praeter paucas de lectio- num varietate. additur insuper index; item praefatio. editio
COMMENTARIUS. - XXXY
prodit sub titulo eiusmodi: Zoannis Laurenti Philadelphiensis Lydi Opusculum de Mensibus [quanquam potius scribendum fuisset, Excerpta ex Ioann. Eaurent. Philad. Lydi Opere de Men- sibus] ex codd. mss biblioth. Barberin. et Vatic. et fragmentum de Terrae motibus ex cod. bibl. Angelicae Rom. Graece edidit, varietatem, lectionis et argumenta adiecit (Nicolaus chow etc. Lipsiae in. libraria JPeidmannia 1794, 8. huius editionis cen- surae complures exstant Erlanger Literaturzeitung 1794 p. 542- 47, Góttinger Gelehrte [Anzeigen 1794 part. 2 p. 19783 — 1276, Jenaer Literaturzeitung 1794 part. 4 p. 515 —517. οἵ, Allge- meines Hepertorium der Literatur fiir die Jahre 1791 bis 1795. Erster Band. Erste Hálfle, Weimar 1799, no. 700. sed huic editioni, etsi id secundissimum accidit ut ex auctoritate viri omni- bus doctrinis ornatissimi Ch. Ban. Beckii vulgaretur, isque, quatenus per procuratores librariae licebat, suas quidem partes p. Lviu praeclare ageret, tamen, sicut ostendimus, commentarius et no- tae, necessariae illae quidem propter rationem epitomarum, omnino desunt. quae enim Lydus ex tot diversis voluminibus eruit, ea cum a librariis tum a breviatoribus multis mendis adeo sunt foedata, ut textum ea condicione, qua nunc est, perlegere singulaque in eo intelligere nemo sane facile possit.
Velut, ut uno folio temere arrepto demonstretur quod dici- 27 mus, ed. Schow. part. 4 mens. Octobr. c. 1 p. 124 lin. 8 sqq. leguntur haec: ἐν τῷ BOTZTIS2 (olov ἐν «à ὀψοπωλίῳ) εἰς τι- μὴν Τιβερίου of σεβαστοφόροι ἐχόρευον" τὸν δὲ τοιοῦτον τόπον o[ ἰδιῶται Αὐγούστιον (1. “ὐγουστεῖον) καλοῦσιν. sed in notis ad Codin. ed. Reg. p. 155 iam exstabat is locus a Lambecio pro- latus; ibique recte legitur ἐν τῷ I'OTZTEIQ: quod confirmat cum ipse Codinus Lydum exscribens p. 16 c: τῇ πέμπτῃ τοῦ 'Oxre olov μηνὸς ἐχόρευον ol ξεγεονάρχαι [1. Qsycovagy. ] ἐν τῷ Tovosslo ἤγουν τῷ ὀψοπωλίῳ,,. εἰς τιμὴν τοῦ βασιλεύοντος κατὰ τὸν καιρόν" tum Suidas ed. Kuster. tom. 1. p. 877, sub v. 4ὔ- γουστος. Gustium autem sive forum cibarium quid fuerit Du- cangius docet Cpoli Christiana, statim post lin. 18: περὶ τοῦ Ρ. Εἰχ dovolou ἵππου ὁ Ἑὐφορίων φησὶ πλοῖον γενέσϑαι τοῖς "Ἕλλησιν ἵππον λεγόμενον" ἕτεροί φασε ΠΟΑ͂ΙΝ γενέσϑαι οὕτω προσαγο- ρευομένην ἐν τῇ Τροίᾳ, δι᾽ ἧς εἰσῆλθον οἱ Ἕλληνες. οἱ Scho- wius ima pagina in lemmate huius capitis: equum &gneum, per
XXXVI HASII DE JOANNE LYDO
quem Troia expugnata est, Euphorion navem, alii urbem fuisse credunt. at quis non videt legendum ἕεεροί φασε ΠΎΛΗΝ γε-- vícOni? quod castam esse lectionem tam sententiae concinnitate quam fabularum T'roicarum explicationibus confirmatur. et paulo post p. 125 lin. 1: ᾿Δσκληπιοὶ τρεῖς λέγονται γενέσθαι, πρῶτος "Anóllovog toU Ἡφαίστον, ὃς ἐξεῦρε μήλην᾽ δεύτερος (ἸἸσχύος τοῦ Ἐλάτου καὶ Κορωνίδος) ὁρίοις ἐτάφη" τρίτος ᾿Δρσίππου καὶ "Δρσινόης τῆς “ευκίππου. οὗτος εὗρε τομὴν καὶ ὀδοντάγραν, καὶ τάφος αὐτῷ ἐν ᾿ἀρκαδίᾳ. is locus partim depromptus est ex Cle- mentis Alexandrini Cohortatione ad gentes (lib. 1 ed. Potter. t. 1 Oxonii 1715, fol. p. 25), partim vel e Cicerone, vel ex Graeco scriptore illo quem Cicero exscripsit de N. D. 3 29: Aesculopio- rum primus Apollinis, quem Arcades colant ; qui specillum in- venisse primusque vulnus dicitur obligavisse: secundus secunds Mercurii frater; is fulmine percussus dicitur humatus esse Cyno- suris: tertius Arsippi et Arsinone, qui primus purgationem alss p. 1x (in Lydo tamen τομήν} dentisque evulsionem, ut ferunt, invenit; cuius in Arcadia non longe a Lusio flumine sepulcrum et lucus ostenditur. verba autem, δεύτερος ὁρίοις ἐτάφη, comple sic: EN ΤΟΙΣ KTNOZOTPIAOZ ὁρίοις ἐτάφη. ΕἸ. Clemens loco cit. p. 26 lin. 8: ^ Ζεὺς ydo xaraxzdg παῖδα τὸν ἐμὸν αἴτιος, ᾿Δσκληπιόν, στέρνοισιν ἐμβαλὼν φλόγα. οὗτος μὲν οὖν κεῖται κεραυνωθεὶς ἐν τοῖς Κυνοσούριδος ὁρίοις. sustineo me hoc loco, mendaque deinceps sequentia, quotquot sunt, non exsequar, quod satis demonstratum esse arbitror ad perpurgandum, prope dicam, ad legendum libellum de Mensibus opus esse aliorum auctorum collatione, cum antiquiorum, quos exscripsit Lydus, tum recentiorum, qui eo ex libro hauserunt, Suidae, Eudociae Augustae, Codini, scholiastarum aliquot, glos- sarum denique lexici Cangiani, quatenus huc pertinent, ex inte- gro opere de Mensibus vel ex epitomis delibatae. quorum om- nium investigationem si vel Schowius suscepisset vel Beckius, e haud erat sane quod quisquam meliores interpretes requireret : sed horum alterum officia regia impediverupt, alterum studia di- versa eaque clariora; quae adeo ornat, ut plane non fuisset pro- p. txr bandus, si ingenium, quo auctores illustrat liberae illius atque. fortunatae Graeciae, in scriptore inclinatae consumpsisset. nec |
COMMENTARIUS. XXXVII
memet ipsum hic consistere patitur praefationis institutum: quare si qua sunt praeterea quibus editio Schowiana emendari possit, sicut sunt, éa commodius in notis ad librum de Ostentis exponentur *).
Sed illuxit tandem aliquando laetior Lydo dies a. 1784, cum Cpoli ageret Christianissimi regis ad portain Othomanam splen- didus legatus, Gabriel Augustus de Choiseul- Gouffier, publica- rum rerum scientia non minus quam gloria maiorum clarus, et in utramque academiam illo iam tempore cooptatus, cum in eam quae Inscriptionum vocabatur, eruditissimis acutissimisque homi- nibus maxime tunc florentem, tum in alteram, cuius glorioso labore et Francorum literae immortaliter illustratae sunt et in- corrupta est sermonis nostri integritas constanter conservata. is nobilissimus vir, liberalium artium omnisque humanitatis laude commendatus, oum in primo iuventutis flore et maximarum re- rum cursu esset, iam tunc prae doctrinae studio delicias asperna- tus Graeciam lustrare statuerat, et antiquorum hominum manes ac species interrogare, per tot urbium, Athenarumque ipsarum, caeca vestipia passim errantes. qua in peregrinatione quam cu- riosum sese exhibuerit politissimae vetustatis indagatorem, lite- ratus homo in Europa nemo est qui nesciat, quamobrem mibi quidem dignus profecto videtur fuisse qui non Lydum nostrum, sed principem aliquem ex Graecis scriptoribus, maxime autem e poétis, qui perierunt, ab inferis excitaret, Menandrum videli- cet et Sophronem, vel Sophoclem aut Pindarum ex his quorum scripta non parum plura amissa quai retenta sunt, ad quein enim potius eiusmodi inventionem pertinere dicamus, quaui ad eum qui non minori dicendi artificio quam cognoscendi peritia, quaecunque sibi Graeciam peragranti occurrerant, tam vividis coloribus expressit, ut omues intelligerent nihil esse non oratoria tantum eius sed poética etiam facultate praestantius. — verum
*) De Mensibus excerpta post Schowium Guil. Roetherus recognovit emcndavit , € Graeco in. Latinum convertit et perpetua cum sua ct Sckowii tum Hosii et Creuseri aliorumque adnotatione instruxit, indi- cemque copiosismum adiccit, Lipsiae et Darmstadii, a. 1827. codice is usus est Parisino 3084, adiutore Laurentio Nokkio, qui multos mathe- matici argumenti locos. ingeniosissime partim. emendavit partim cspla- nacit.
28
p» Lxii
XXXVII HASII DE IOANNE LYDO
fortuna hic etiam, ut saepe, parum &equa fuit. nam cum, ut dictum est, Cpolim missus esset, dilectamque snam Graeciam velut redintegrato amore complecteretur (eo melius quo publici muneris auctoritas opportunior erat), haberetque seoum eruditis- simum hominem Ioannem B. C. d'Ansse de Villoison, is, ut erat acerrimus antiquorum codicum investigator, Graeoorum mona-
p. LxM steria percupide quidem, sed frustra conoursavit. cum autem ad
20
P. Lxiv
Bosporum in suburbano Graeci cuiusdam literati ex Constantini Morusi principis affinitate libros quosdam veteres pertractaret, invenit cum alios pretiosos, tum in primis unum Lydi opera de Ostentis deque Magistratibus continentem. hunc statim illustris- simo legato de Choiseul indicat; qui cum significasset se in de- siderio esse eius oodicis, eum paulo post a Constantino Morusi principe dono accepit. erat enim is Constantinus Bei Morusi tum ipse acuto et subacto ingenio, tum adversus literatos studio siu- guleri; cumque paulo ante Valaechiam summo cum imperio ad- ministrasset, tuno in hortis ad Bosporum amoenissunis inque mirifica librorum suorum bibliotheca felicitate magis stabili quam unquam antea fruebatur. ita hos amplissimos viros, quos iam sociaverat studiorum similitudo, tum magis etiam coniunxit Lydi liber dono missus et acceptus, quemadmodum antiquis tempori- bus, ad quae saepe animum illi referebant suuin, claros homines legimus xeniis ultro oitroque datis amicitiam confirmasse. Quanquam ne sic quidem Lydus statim lucem aspexit, quod in consecuta regni Gallici eversione subitoque casu, quo Europa omnis contremuit, nullus Lydo locus supererat. nam primum ipse codicis possessor, coactus patriae fines fidelitati suae inter- dictos longe respectare, aque legatione in exilium voluntaria vice traductus, a Serenissima Augusta, quae tunc latissunum impe- rium aquilonari plaga gloriose gubernabat, ut ad eam se confer- ret honorificentissime invitatus est. quo cum secessisset, et ipsa quanti eum faceret, quantum crederet, documenta maxima de- dit; et filius item eius meliore fortuna dignus Paulus imperator, cum esset liberali ac magno animo praeditus iustisque atque re- ctis voluntatibus, amplissimum virum beneficiis plurimis ornavit, afflictum erexit, extorri penates dignitatemque reddidit: manda- vit demum supremam curam cum omnium bibliothecarum impe- rialium tum academiae Caesareae, qua nihil usquam maognificen-
COMNTAUS. XXxiX
tius, nihil splendidius ab ullo superiorum saeculorum rege in liberalium artium gommodum institutum est. ita cum esset in maximo imperio summus. artium et omnis humanitatis arbiter et quasi procurator excitandis ao propagandis studiis electus, in nobilissimi muneris occupatione nihil temporis reliquum habuit quod Lydo impenderet, omnemque potius mentem cogitatio- nem operam adhibere voluit, ut gratum animum, qualem postea in Inculentis scriptis apud posteritatem professus est, talem iam tunc in ipsa muneris gestione praesentes possent homines in- tueri.
Verum tandem, cum esset patriae et Gallico solo restitutus, Lydi diutius neglecti serior cura animum subire coepit. etenim exoratus ab eo homo doctissimus Villoiso in se susoeperat ut ad codicem feliciter inventum felicius edendum nomen et auspicia praeberet. sed priusquam eum foras daret, descriptionem Vil- loiso sui per Graeciam itineris perficiendam sibi duxit, quam publici iuris facturum sese cum saepe alibi spoponderat, tum maxime Prolegomen. ad Iliad. p. tiv; adque eam rem omnia consilia atque studia referre sua coepit. statuerat autein tunc denique ea prodere quae in recenti Graecia usquequaque obser- vasset, cum iter confecisset in veterem, hoc est (verba ipsa sunt Villoisonis Prolegomen. l. cit.), cum auctores Latinos Graecos- que singulos a capite ad calcem perlegisset, quaeque de omnibus rebus ad Graeciam Aegaeique naris insulas quomodocunque per- tinentibus quisque scripsit, ea excerpsisset, referreque ac discer- nere et cum iis quae ipse vidisset conferre posset. magnum sane et singulare, dignumque tali viro consilium, et, si perfici potuis- set, in primis utile doctrinis nostris. sed quis nescit a. 1789 publicam rem Franciae in homines incidisse non tam commu- tandarum rerum quam evertendarum cupidos? suntque continuo tempora acerba atque gladiatoria illa consecuta, quibus cum omnes literae conticuerunt, tum maxime Villoisonianae, Graecae scilicet ac philologicae. itaque huius magni itineris non modo nihil edere, sed neque lectionem illam, qua ad scriptionem prae- parare se volebat, absolvere, nedum de Lydo cogitare, variis casibus percussus potuit. neque magis, cum recuperata re pu- blica respirasse homines visi sunt, illi quidem licuit placato re- rum statu diu frui. etenim a. 1805 a. d. 6 Kal. Mai. paucos post
p. Lxv
30
P. LXVI
p. Lxvi
31
p. LXVIII
xb — HASH DE IOANNE LYDO
menses quam erat Graecae cathedrae in Collegio Prenciae prae- fectus, virente etiamtum aetate repentino oppressus morbo est. cuius optimi sanctissimique viri immaturo obitu quantam eivifas nostra in literis iacturam fecerit, t&metsi honrnmes historicos omnes, ubiubi sint, intelligere arbitror, tamen ego, quod ipsum novi, quod domum eius frequentavi, quod per aliquot annos con- tinuos sermonum auditor, commentationum testis, studiorum mirator exstiti, acrius potui fortasse quem plerique perspicere. mitto hominem lingua Graeca, ut nullus unquam, leotíone in- structum; mitto librorum cognitionem, mitto inscriptionum ? quis literis Italicis eruditior* quis in consuetudine dulcior, in docendo copiosior ^ memoria vero tanta erat et verborum et re- rum, ut omnia quae unquam legerat meminisset. atque hic talis vir discessit a nobis, animo etiamtunc vegetissimo, annos vix natus 55; neo quicquam ex magnis operibus quae summo cum Jabore et diligentia inchoaverat, quaeque vitam illi dubio procul reparatura erant, spatiis exclusus iniquis relinquere potuit abso- ]utum; desiderio autem incredibili affecit cau necessarios suos, homines summos, tum me ipsum, cui loco patris semper fuit. atque de illo, quoniam pro incomparabili eius erga me pietate paria persolvere nequeo, quod unum potui, haec cum lacrimis scripsi.
Vir autem illustris de Choiseul, ad quem redierat Lydi co- dex, editionem operum eius mihi tunc volebat committere. ne- que hercule erat ea provincia aliena a rationibus meis; neque, si vel maxime fuisset, recusassem, nempe ne diutius scriptore erudito nostrae literae carerent. sed accidit eo ipso tempore ut ἃ praefectis bibliothecae imperialis custodia Graecorum Latino- rumque codicum mihi mandaretur. quod officium ut prinum tenui, omnes curas cogitationes studia ad unam revocare rem oportuit, codicumque Graecorum omnium proximis superioribus annis ex variis Italiae oppidis eque urbe ipsa in bibliothecam congestorum notationes conficere, non quae nomina auctorum titulosque operum nudos haberent, sed quae aetatem virtutem argumenta codicum accurate indicarent, ut quicquid cuiusque auctoris inediti editive iu singulis foliis manuscriptorum esset, uno aspeotu cognosceretur. ita involavi in hano operam non modo iussu praefectorum bibliothecae, sed impetu ctiam acri
COMMENT ARIUS. XLI
quodam enini ac voluntatis: taedium autem, quo facile intelli- gitur eiusmodi laborem non carere, levabat atque adeo amove- bat spes (quae non omnino me fefellit) me reperturum in his co- dioibus abstrusa aliqua ac luce non indigna. sed interim depo- nenda erat omnis de Lydo cogitatio, quare, quoniam ipse mu- nere fungi meo non poteram, auctort fui ut liber de Magistrati- bus separatim ederetur, cureque describendi vertendique eius crederetur adolescenti ornatissimo Dominico Fuss Maroodureno ; qai relicta Germania, ubi felicissimum ingenium philologia ex- P* bxix ooluerat, Lutetiae degens iam dum mihi erat officiis usu. con- suetudime iucundissimus. ille, ut est ardens et erectus ad ornandas doctrinas nostras, sine mora negotium suscepit: opus de Magistratibus descripsit, emendavit, vertit; librum de Osten- tis mihi reservavit. continetur enim is liber in prioribus paginis codicis Caseolini (sic appellati ex possessore, cuius maiores co- mitum p£ CasroLo nomine usqde « decimo saeculo annalibus nostris oelebrantur) de Caseolini igitur codicis origine aetate condicione nunc dicam,
Inventus est circa a. 1786 propter Cpolim, ut supra demon- 32 stravi, Curucismae (is suburbanus est ad fretum pagus) in villa Constantini Blutzaris, patricii viri, ubi libros Villoiso pertracta- bat aliquammultos, partim cusos partim mss, ex magna Nioolei Maurocordati bibliotheca superstites. erat enim is Ioannes Nico- Jaeus Alexandri F. Maurocordatus, e Scarlatoruin gente, tum ex- cellenti ingenio praeditus, quod scriptis compluribus declaravit, tum librorum rariorum et veterum admodum studiosus. quare cum circa a. 1722 sultani nomine in Valachia regnaret, e Grae- corum monasteriis, quae in omni Oriente multa porro supersunt, p. Lxx in "Thessalia praesertim et in monte Atho, vetustissimos quosque libros cupide conquisivit. id erat ei tum perfacile factu propterea quod et apad purpuratos permultum gratia, in Gtaecos autem longe plurimum potentia valebat. ita brevi tempore magnae librorum copiae est compos factus, cum impressorum tui maxi- me manu exaratorum; quorum partim tunc intercedente Chri- stianissimi regis legato Marchione de Villeneufve descripti, apo- graphaque in Galliam ad bibliothecam Regiam missa sunt, ubi adhuc servantur. eiusmodi sunt codd. Gr. no. 2619, 9641, 2642, 2668, 2649. conf. JMémoire historique sur (a Bibliotheque du Hoi
XLI HASII DE IOANNE LYDO
in Catalog. libror, impress. biblioth. Reg. part. 1 p. rxvi. ex eadem Maurocordatina oodioum copia IAFabrioins prooemium ac priora capita Demonstrationis Evangelicae Eusebianae literatorum usibus praeter spem restituit, ut ipse auctor est praefatus Delectui scriptorr. pro verit. relig. Christ. Hamburg. 1725, 4. eandem bibliothecam et multi alii literis ac monumentis celebraverunt et novissime editores Aotorum .literarioru Graece seriptorum (Xowijg ὁ λόγιος ἢ φιλολογικαὶ ἀγγελία!) Vindobonae, mens. Ian. 1811, 8, p. 19. «ed Nicolao Maurocordato a. 1780 exstincto,
p- LXXI totaque familia eius perversa paulo post et spoliata (conf. Suisers
33
p. DXXIH
Geschichte des Transalpinischen Daciens. vol. $ Vindob. 1782, 8, p. 37), omnis illa magno studio multisque imperiis Bucarestuun congesta codicum copia non levi literarum Graecarum detrimento celeriter evanuit, praeter eos libros qui tuum apud Slutzarin Cu- rucismae asservabantur.
Inter illos igitur inventus est codex Caseolinus, principio et fine mutilus, scriptus in membrana, folio minori (ut vulgo dici- mus), nono saeculo vel decimo ineunte, lineis 31 in singulis pa- ginis; litera grandi, nitida, ad sinistram reolinata, non absimili illius quam Palaeograph. Graec. Paris 1708, fol., p. 274 no. 1 ex cod. Reg. 1962 (nunc 654) in aes incidit Montefalconius. eadem litera scripti sunt codioes bibliothecae nostrae complures maximeque nobiles, Plato optimae notae no. 1807, Eusebius 10. 1480, Aristoteles no. 1853, Demosthenes no. 2934, item cod. no. 1470 sanctorum vitas continens; quem ideo commemoro, quod unus ex his libris tempus quo peraratus sit adiectum habet, μηνὶ Δπριλλίῳ ἱνδικτιόνος (sic) ἡ ἔτους c τζή᾽ id exitin annumChri- sti 890 Leonisque philosophi principatum. tametsi in Catalogo quidem. impresso part. 2 p. 330 undecimo saeculo assiguatur: sed perperam. Leonis autem philosophi principatu velut hio multique alii, sio fortasse etiam Caseolinus scriptus codex est. in quo duo potissimum singularia, alterum, cum plerique huius aetatis codices binis columnis scripti sint, in nostro uno tenore lineas legi, alterum, pro tempore illo Leonis philosophi, scho- lastico sane codicumque conficientissimo, insignes esse in illo cum itacismos tum aliusmodi errores. atque non ignoro Graecos &yllano tempore s et αἱ, item , et δὶ in sermone pressu oris et sono aegre distinxisse, Iustinianeo ne t quidem et ἡ: id credo
COMMENTARIUS. χε
obscurum non esse ex auctorum testimoniis, ex numis, ex in- soriptionibus, e membranis pervetustis innumerabilibus. ego certe nullum vidi Graecum codicem, cum multos traotarim eos- que veterrimos saeculorum 6.et 7, quin ibi offenderem quosdam itacismos. tot autem quot in codice Caseolino, in nullo me- mini, huius eerte aetatis. nam confunduntur non inodo , et ei, get 9g, ἢ et e, item B et v, ε etat, oet o, vet or, quae sunt menda vulgaria: sed interdum etiam, quod rarius vidi in codici- bus ante tempora Comneniana, ἃ atque o; cum , £; atque ἡ: imo, quod rarissimum, est in codicibus cuiuslibet aetatis, σ et 9, item Qv et o.
Alterum genus errorum non tam est ex.pronuntietione et incogitantia quam ex inscitia soribae natum; quae quanta fuerit inde potest cognosci, quod genitivos plurimos cum accusativis confudit, accusativos oum nominativis, quodque omnino in clausu- lis casibusque vocum prorsus iacet. nec minus in reduplicationibus perfectorum, in nominibus propriis, in vocabulis reliquis, in apici- bus, in spiritibus ; quod voces omisit lineasque integras (vid. varias lectiones textui edit. subiectas), ut perspicuuin sit neque regulas graminaticae probe tenuisse eum, neque quid exararet semper in- . tellexisse. teznetsi codicem, unde suum duxerit, magnae vetusta- tis suspicor fuisse, saeculi fortasse 7 literisque ideo maiusculis. nam primo y ἐφελκυστικὸν multis vocibus adhibetur etiam se- quenti consonante, non me praeterit inveniri id in codicibus omnis aetatis bene multis. oalligrephi tamen saeculi: decimi in hao quidem re grammatices hodiernae leges iam studiosius sunt se- cuti: noster antiquam prorsus tenuit scribendi viam, qua illud » verbis etiam non hiantibus interponitur ex certis oratoriisque praeceptis ad amplificandum complendumque vocis sonum. id opinor eum non temere sed ad exemplum sui oodicis fecisse. deinde voces Latinas, si quae occurrunt, literis maiusculis scri- psit. unde coniicio in antiquiore illo Graeca quoque fuisse ma- iusculis. sed pro Graecis maiusculis calligraphus soripturam ligatam sui saeculi substituit: pro Latinis non item, quod nescie- bat scripturam ligatam Latinam; quare literas Latinas, qua for- ma erant in antiquo codice, eadem expressit in suo. — postremo multa sunt eius menda, quae facilius admittuntur, si habes ante oculos codicem maiusculae scripturae quam siligatae. fol. 81
p. nxxi
94
p. Lxxi
xuiv HASH DE IOANNE LYDO
verso, ed. p. 199 19, soripsit προβατορεύεται, quia in ΠΡΟΣ. '4TOPETETAI facile confunduntur Σ et B, Γ᾿ οἱ T. fol.39 verso, p. 150 9, λύλος pro ATAOC, ratione simili. fol 66 recto; p. 198 1, ῥονεῖσι: quippe in IQGNICI pri- mum 1 habuit pro P. eiusdemmodi innumera sunt. quibus rebus omnibus inducor ut credam, saeculi circiter 7, ut praescri- pel, fortasseque satis bonae notae fuisse illum codicem unde noster manavit. nostri autem menda Graecus aliquis saeculi 16 vel 17, ut ex scriptura oolligo, corrigere est conatus, probabili- ter nonnunquam , sed plerumque infelicissime: ea manus illa est quae in notis editionis p. 126 22, 189 17, 219 8, 293 18, 274 8, 961 14, 959 90 recentior nominatur. eadem in toto libro
uxxv de Magistratibus (nam librum de Ostentis non aeque retractavit) accentus et spiritus, in oodíce pro more saeculorum 9 et 10 ne- gligentius notatos, superecripsit, quanquam in his quoque saepe erravit.
35 Hunc autem talem codicem tria olim Lydi opera continuisse non est dubium, hoo est, librum de Mensibus, de Ostentis, de Magistratibus, sed liber de Mensibus quidem nuno totus perdi- tus est, praeter duo folia a corpore codicis abiuncta, adeoque affecta ut legi non possint. vixque sum ex literarum vestigiis illud expiscatus, agi ibi de festis rei publicae Romanae diebus a kal, Novembribus, ubi Iovi pulvinar, lectisternium, ludi Circen- ses, usque ad 8 Nonas eiusdem mensis, ubi est hiemis initium et maria olauduntur: vid. kalendarium Roman. auctum in WStu- keley JMedailic Aistory of' Carausius Book 2. London. 1759, 4, p. 63 ii dies incidunt, opinor, in p. 125 excerptorum ed. Scho- wienae. ex libro de Ostentis folia 87 supersunt, nempe 11 aeque ἃ codice nuno separata et 26 adhuc consuta. subsunt libri de Magistratibus folia 59 consuta, 4 separata: summa 63. igitur, praeter ea quae plene abierunt, exstant hodie in fronte codicis
. LXXvI folia abiuncta 13, in calce folia abiuncta 4, in medio folia 85 consuta, quae sola numeris notata sunt: in his liber de Magi- stretibus incipit fol. 27 recto. summa omnium foliorum est 102; quibus Lydi opera nunc sic continentur, ut liber de Mensibus totus desideretur praeter duo illa folia, librique de Ostentis desit circiter quarta pars, libri de Magistratibus circiter decima. quippe eius non solum ultima interierunt, sed ex consuta etiam colliga-
COMMENTARIUS. ΧΙ
taque parte post fol. 44 folia exsecta duo sunt. omnia autem 102 folia illa madore ac vetustate valde sunt depravata, usque eo ut iam Villoiso scripserit (Prolegom. ad Iliad. p. 46) codicem mero magna ex. parte ita corruptum esse, ut literarum duotus vix agnosci queant , inque cella vinaria potius eum quam in biblio- - theca asservatum videri. quanquam ipsum oorpus codicis paulo minus affectum est. multo magis vero abiuncta folia, lacera illa quidem et cariosa et partim penitus desperata; ut in legendis illis non minor hercle labor esse videatur quam in evolvendis in- terpretandisque Herculanensibus voluminibus, quorum aliquot Neapoli Parisios translata interdum inspexi et tractavi. quam- obrem, sicubi error editori obiectus est in tam longo labore, est ei, non dico venia danda (neo enim fieri potest ut in eiusmodi p. 1xx: quantumvis expurgato opere nom aliqua supersit macula ) sed, quod rem difficillimam susoepit quodque sio perfecit, laus perpe- tua tribuenda.
Quid quod ipse editor, aicut textum oorrigens non semel 36 mecum amicissime communicavit, ita impresso numc opere, ut de nonnullis suspectis mihi locis quae viderentur dissererem, me rogavit. cuins amicitiae gessissem sane morem, suspioionesque hie meas aliquot adiunxissem: sed ea hio persequi non minus me vetuit hnius commentationis institutum quam religio, ne libri de Magistratibus editio per mo longius trahatur. quare quae- cunque supersunt eiusmodi, quaeque annotaram de ingenio Lydi, de fontibus, de graeocitate, de eruditione Latina, ea notis in librum de Ostentis reservanda duco. statui enim ad istius libri editio- nem animum conferre, quandoquidem Graecorum ex Italia nobis allatorum codicum, quibus impertivi integra horum annorum studia, paene ad finem adducti catalogi sunt, sumque solutior, ea opera profligata, factus. accedit ut qua singulari liberalitate vir illu- stris de Choiseul opus de Magistratibus suo impendio e tenebris in lucem evocavit, eadem librum de Ostentis velit, aeque varium, p. Lxx unde Iulius Obsequens, quique praeterea rem auguralem tracta- verunt vel qui attigerunt, passim illustrantur. cura autem ad- hibebitur ut haec editio, quantum poterimus, locupletetur, cum commemoratione auctorum quos Lydus consecutus est, tum ad- ditione fragmentorum quorundam ineditorum eiusdem ferme ar- gumenti, Vettii Valentis inprimis, cuius Anthologia apud nos
4
χισι HASII DE IOANNE LYDO COMMENTARIUS.
delitescit. non quod verear ne nudus Lydi textus doctis homi- nibus non iucundus sit futurus, vel quod putem iuveniles meos oonatus esse tanti: sed ut omnes intelligant elaboratum esse in ista qualicunque opera, ut liberalitati illustrissimi fautoris, si minus ceteris rebus, diligentia certe responderetur. neque vero si qua sunt in libro de Ostentis minus perfecta, sicut sunt, iccirco ab illo edendo deterrebor. nam ut universe Lydus minime sit cum summis aureae aetatis auctoribus comparandus, iis certe ad- numerandus est qui totius eruditionis antiquae, culus nos perexí- guam, maximam habebant facultatem. | quibus in auctoribus ni- hil fere tam leve tamque exile aut tenue reperiri puto, quod non alicuius aliquando momenti esse, quodve recte cum aliis colla-
Lxxrx tum non aliquam vetustatis partem nova luce collustrare possit. quid quod mihi, in studia haec nostra intuenti, eiusmodi libro- rum editio, si qui adhuc latent, ad eos potissimum , ubiubi sint, videtur pertinere, quibus custodia codicum manuscriptorum man- data est. sio enim existimo, magnum esse in literis Graecis, atque adeo maximum, veteres emendare ingenio, explicare do- ctrina, naturem sermonis perscrutari. acuta tamen ingenia us- quequaque haec possunt. illa vero, fragmenta inedita eruere, glossatores, scholiastas, auctores secundarios delitescentes quam- plurimos in lucem vindicare, dootisque hominibus sic nova ad- iumenta comportare ad universae vetustatis intelligentiam, ea sine codicum copia nemo potest. hae praecipue sunt opinor par- tes nostrae, parum iucundae fortasse, sed utiles: quibus recte actis et satis officio nostro factum esse puto, et abunde praestitum existimationi vitaeque nostrae.
DOMINICUS FUSS μια LECTORI
P rimae editioni Ioannis Lydi operis de Magistratibus rei publi- cae Romanae, quam mihi mandavit vir illustrissimus cuius e co- dice cuiusque munificentia nunc in lucem prodit, pauca haec de labore meo praefari non inutile iudicavi.
Codex, quo uno usus sum, tam male affectus est ut com- pluribus locis legenti prorsus sit desperandum, eiusque ut alia multa, sic ex opere de Magistratibus non pauca interierunt. quae vero ex hoc ipso opere casus superesse voluit, ea, quamvis p. xyxx paulo quam ceterae reliquiae laetiorem sortem experta, multis tamen locis obscura tantum literarum vestigia, multis quoque ne haec quidem exhibent.
Quare prima mihi cura fuit textum, quoad fieri posset , in- tegrum tradere. huic ingratissimo muneri pro viribus satisfacere cupiens, investigandis literarum reliquiis comparando et conie- ctando plurimum temporis insumpsi; quo quidem id assecutus sum ut nonnisi paucissima omiserim aut manca reliquerim , ne- que tamen, quod maxime cavendum putabam, temere quidquam in textum receperim. nec minorem curam textus emendationi impendi, multo difficiliori, tum quod uno tantum oodice utebar, tum quod orationis distinctionem aut nullam aut perversam ple- rumque reperiebam. vitia eutem multiplicis generis passim tot p. 1xxxi occurrebant, ut, sicubi sive mendam non deprehendero sive mi- nus recte emendavero, vel propter corrigendorum ingentem co- piam ab aequis lectoribus veniam sperare ausim. atque hoc loco nequeo quin CAR. Bzuzp. Hasro et Gnzconio GronerAp: ZaLYco Thessalonicensi, doctissimis viris, publice gratias agam: quippe
^. LXXXIV
le. LXXXY
. LXXXVI
XLYIIUI FUSSIT
uterque emendatum textum legerunt, ab iisque admonitus non semel aut vitium aliquod non animadversum intellexi eut proba- bilius corrigere conatus sum. — quae vero opere iam pridem typis excuso emendanda superesse vidi, ea una cum mendis typogra- phicis ad extremum opusculi indicavi.
In vitiis autem corrigendis hanc fere rationem servavi: emendationes, de quibus dubitari non posset, in textum recepi, ceteris in notis tantum propositis. in iisdem emendatas a me codicis lectiones notavi, exceptis quas nonnisi scripturae vitio laborere constabat. huius generis mendae in codice innumerae occurrebant, nullo passim inter eiusdem soni vocales diphthon- gosque discrimine servato. eandem sive ignorantiam sive negli- gentiam in accentu animadvertere licet, in quo saepissime pec- catum ; imo multis locis, ubi nuno desideratur, omnino defuisse videtur. ad y ἐφελκεστικόν vero quod attinet, tametsi credere non ausim hanc literam non nisi eorum qui opus descripsere culpa ante consonantes non minus saepe atque ante vocales in codice reperiri, malui tamen, aliorum consilio, in re levioris momenti consuetum editorum morem sequi. ceterum textum in libros et capita divisum paragrephis insuper distinxi.
Notis ad textum emendandum interpretandumque spectanti- bus alias, quibus res illustrerentur, addere constitueram : sed mox animadverti maius a me quam pro otio meo opus eusce- ptum: itaque mutato proposito paucissimas huius generis notas inspersi. auctorum tamen loca a Lydo laudata quaesivi, reper- taque aut notis inserui aut certe indicavi. praeter laudata autem loca alia quoque non addito auctoris nomine occurrunt, veluti verba οὐδ᾽ ἐν λόγῳ οὐδ᾽ iv ἀριθμῷ (p. 211 16), quae sunt pars oraculi quod affert scholiastes ad Theocriti Id. 24 v. 48; et verba ἔδει δὲ χρημάτων etc. (p. 246 17), quae patet e Demo- sthenis Olynth. 1 petita esse, ubi legitur δεῖ δὴ χρημάτων eto. quae duo sero animadversa hic annotare iuvat, ceteris, quae re- perire potui, suo loco indicetis. est omnino Lydus multus in veterum scriptorum locis, quae, olim lecta, memoriae eius con- fusa obversabantur, usurpandis. indicem quoque auctorum pe- culiarem adieci; quippe et indicem rerum eumque copiosum confeci.
PRAEFATIO. XLIX '
Ad versionem autem quod attinet, fateor me, quamvis nihil non fecerim necubi me auctoris sententia fugeret, vereri tamen ne aliquoties ἃ vero aberraverim. etenim non pauca occurrebant, quae quomodo potissimum verterem dubitavi. obscuritatis au- tem culpa partim ipsis rebus partim auctori tribuenda, cuius ora- tio perspicuitate minime commendatur. nam et verba quandoque parum usitata aut insolentiori, ut mihi quidem videbatur, signi- ficatione usurpavit; ut nonnunquam in vertendo potius rem ipsam quam solitam verborum vim respiciendam putaverim. horum verborum pleraque in indice rerum notavi, adiectis aliis nonnul- lis, quae vel in lexicis non inveneram vel aliam ob causam no- p. Lxxxvit tanda arbitrabar, ceterum versio eo magis addenda videbatur, quod quae lectu digna opusculum contineret, ad eos potissimum pertinere apertum erat queis rarius curae est Graecarum litera- rum studium. eadem ut fida magis quam ut elegans esset, ope- ram dedi, et in legendis verbis, cum utrumque praestare non possem, perspicuitati malui quam dictionis castitati consulere.
Exposui breviter quae laboris meae ratio fuerit, quibusque de Lydo bene mereri studuerim. | equidem diligentiam mihi non defuisse scio: qua an operae pretium fecerim, aliorum fuit iu- dicare, quibus laborem meum publici iuris fieri placuit.
Scribebam Lutetiae, nonis Iul., anno 1811.
p.t CAROLI BENEDICTI HASE IN LIBRUM IOANNIS LYDI
DE OSTENTIS FRAGMENTUMQUE DE MENSIBUS
PRAEFATIO.
ARGUMENTA PRAEFATIONIS.
1. Institutum editionis. 2. codes Caseolinus, nunc Regius. 8. eius
hodierna. — 4. codicis prima folia lacera et corrosa. — 5. pagel-
lorum effigies cur paseim sit proposita. 6. eubsidia quibus wai suma in incipio libri restituendo. 17. quae adiumento fuerint in reliqua bri. — 8. de interpretationis Latinae ratione. 9. de argumento i
libri. — 10. mirabilia quaedam aut memorande in hec libelle * 11. fragmentum libri De mensibus, — 12. de ratione annotationum.
1 Qua receperam in praefatione libri Ioannis Lydi de magistra- tibus Romanis, collaturum me animum ad editionem tractatus De ostentis, eiusdem auctoris, id aliquamdiu ne efficerem inter- dictum mihi putavi. etenim evenit ut, quantam antea optare vix essem ausus, tanta nec opinanti offerretur facultas vulgandi, quae spissa sane ad historiam Byzantinam illustrandam dudum haberem comportata. qua re semel instituta verebar ne reperi- rentur inter fautores studiorum meorum, praestantissimos atque amplissimos viros, qui censerent non egse eiusdem, cuius fidei lentum sit commissum negotium, antequam id conclusissem (quod utinam recte possem), novo me implicare. et profecto
HASII DE OSTENTIS PRAEFATIO. LI
hac religione obstrictum me putavissem, nisi exisset denique pri- mum volumen collectionis novae Byzantinae. nunc, quoniam profligata iam Leonis Diaconi et prorsus ad exitum deducta est impressio (detur venia verbo novo), nec multum abest quin Mi- chaélis Pselli aeque absolvatur, pusillum laxamenti nactus edi- p. ii tionem libri Lydiani nolui amplius differre, ne (ut labilis flu- xusque est rerum humanarum status) accideret aliquid quod rem omnino interturbaret, utque antiquitatis Romanae studiosi cogni- tione disciplinae auguralis, quantulacunque tandem ex Lydo peti possit, ne fraudarentur. nec tamen minus, affecto quidem sed non confecto mandato prioreque negotio, verecundum putavi re- cens susceptum strictim transigere. itaque exemplar Graecum cum sola interpretatione Latina, quae commentarii perpetui looo esset, in has pagellas conieci: ab explicatione rerum me conti- nui. sunt sane quaestiones infinitae, ad religiones Italiae vete- ris rerumque divinarum antiquitates pertinentes, de quibus im scriptione latiore atque ornatiore dici possit. sed harum rerum tametsi ego quoque quasi silvam collegissem, nec minus rerum Romanerum studio quam Graecarum oblecter, tamen partim quaestionum ut alienas ab auctoribus Byzantinis, a quibus disce- dere longius sine inconstentiae suspicione nullo modo possum, hominibus excellentibus in hoc genere, subtilibus et acutis non minus quam abundantibus eruditione, quibus aetas nostra recte p. rmm gloriatur, tractendas reliqui: de capitibus aliis fortasse alio tem- pore singulari scripto lingua vernacula ipse agam. — in praesenti primum de fonte instituto subsidiis editionis huius, deinde de interpretatione Latina, tum de mirandis quibusdam aut memo- rabilibus in hoc libello Lydi, denique de fragmento libri De men- sibus, quod una prodit, postremo de notarum mearum ratione, partite strictimque dicam. Codicis Caseolini quae sit origo aetas condicio, quique fue- 2
rint casus, exposui in Prolegomenis libri De magistratibus Ro-
P. rv
LII HASII DE OSTENTIS
manis, p. ΤΣῚ — Lxxvrt. neo quicquam fere mihi huo addendum est, nisi illud, non multo post editionem libri De magistratibus possessorem codicis, virum illustrem G. A. de Choiseul-Gouffier, cum veletudinis causa Aquisgranum secessisset, subito morbó oppressum bonis omnibus, et praesertim iis qui literis mitioribus politi sunt, tristissimum sui desiderium reliquisse. commemo- rabant cuncti et olim contigisse ei illud quod paucis, ut florens aetate, in summa fortuna atque potentia constitutus, pluris tamen homo ingeniosus ac disertus studia et ingenuas artes quam bona illa fortuita facere sit visus. et tunc quoque ipsius iactura com- munis contigit Galliae, patriae eius, ubi amplissimis erat hono- ribus perfunctus, communis Graeciae, cuius insulas verbis de- scripserat exquisitissimis, atque adeo Russiae , MApud cuius impe- ratorem Paulum magno fueret loco; communis praecipue his qui artes elegantes colunt, literatisque omnibus, iisque inprimis quos ille non amicitia solum sed familiaritate etiam sua non penitus in- dignos iudicaret. aocedebat quod obiens luculentam copiam in- scriptionum signorum tabularum anaglyphorum, seriptiones ἃ sese inchoatas perplures, chartasque cuiusque modi aedibus vil- lisque diversis dispersas relinqueret; nec quicquam propius est fectum quam ut ea, non sine literarum artiumque detrimento, prorsus dissiparentur. quanquam huic quidem incommodo et ab heredibus eius, viris summa dignitate praeditis, et ab admini- stratione (ut aiunt) res interiores Frenciae magnificentissime at- que diligentissime procurante, occursum est sio, ut signa lapi- desque literis insigniti paene cuncta in museum Regium trans- ferrentur, codices manu scripti si qui erant (erant tamen pauci ) in bibliothecam Regiam. ita denuo in manus meas venit Lydi oodex, olim Caseolinus (sic appellatus ex priore possessore maioribusque eius, quod comitun de Caseolo nomine anna- lium monumentis celebrantur), nunc Regius. cuius de spe- vie ao statu, postquam in bibliothecam nostram illatus est, etsi
PRAEFATIO. LIH
aridum sit et exile id argumentum, tamen necessario pauca sub- iungam.
Dixi in Prolegomenis ad Magistratus, p. xxxv sq., codicem 8 membranaceum, ΙΧ vel x saeculi, continuisse olim tria Lydi opera, librum De mensibus, De ostentis, De magistratibus Ro- manis; sed cum iam ad Cpolim circa a. 1785 inveniretur initio et fine truncus, superesse ei hodie duntaxat folia 102; horum duo pertinere ad librum De mensibus, 37 ad librum De ostentis, reliqua ad Magistratus. ex illis 37 (De ostentis) 26 posteriora fuisse consuta numerata adiuncta ad corpus codicis; 11 priore, separata cum extra codicem tum inter se, adiecta fuisse in invo- lucro quodam, absque numerali nota ulla. ea ego 11 folia, ut primum aggressus hanc editionem sum, disiecta temereque ia- p. vtr centia ita disponere ac numerare coepi, ut iubebant conspectus et summa operis p. 277 1 exposita. idque tam bene cessit ut, si exorsum libri p. 273 foliaque illa excipias quae in extremo capite de eclipsibus p. 285 2 exciderunt (quae tamen, quantum erat situm in nobis, Graece supplere conati sumus), item lacunam inter caput 15 et 16, p. 2991 7, ut extra haeo, inquam, nihil omnino ex toto libro mihi quidem in praesenti deesse videatur. confli- ctabar vero, tractans haec 37 folia, duobus praesertim incommo- dis, altero peculiari prioribus pagellis, altero generali, quo uni- versus laborat codex. scatet enim mendis prope innumeris non modo in scriptura verborum, sed in spirituum quoque et accen- tuum ratione, prima manu positorum, sed perverse plerumque. quamque sit vitiose scriptus, praecipue apparuit, ubi licuit eum, post o. 20, cum aliis codd. Veneto et Regiis conferre; qui, quam- vis recentes, omnes tamen Caseolino emendatiores sunt."
Alterum incommodum, idque longe maius, erat, ex 37 fo- 4 liis librum De ostentis continentibus praesertim 10 priora esse la- p. vit oera, madoreque et vetustate adeo affecta ut ea potissimum re- spexisse videatur vir multiplici doctrina insignis et cum in omni
xuiv HASIE DE IOANNE LYDO
verso, ed. p. 199 19, scripsit προβατορεύεται, quia in ΠΡΟΣ. '4lTOPETETAI facile confunduntur Z et B, Γ᾽ οἱ T. fol. 39 verso, p. 150 9, λύλος pro ATAOC, ratione simili, fol. 66 recto; p. 198 1, ῥονεῖσε: quippe in I$2NICI pri- mum 1 habuit pro P. eiusdemmodi innumera sunt. quibus rebus omnibus inducor ut credam, saeculi circiter 7, ut praescri- pei, fortasseque satis bonae notae fuisse illum codicem unde noster manavit, nostri autem menda Graecus aliquis saeculi 16 vel 17, ut ex scriptura oolligo, corrigere est conatps, probabili- ter nonnunquam, sed plerumque infelicissime: ea manus illa est quae in notis editionis p. 196 22, 189 17, 219 8, 293 18, 274 8, 951 14, 959 90 recentior nominatur, eadem in toto libro
,xxv de Magistratibus (nam librum de Ostentis non aeque retractavit) aooentus et spiritus, in codice pro more saeculorum 9 et 10 ne- gligentius notatos, supersoripsit, quanquam in his quoque saepe erravit.
35 Huno autem talem codioem tria olim Lydi opera continuisse non est dubium, hoc est, librum de Mensibus, de Ostentis, de Magistratibus, sed liber de Mensibus quidem nunc totus perdi- tus est, praeter duo folia a oorpore codicis abiuncta , adeoque affecta ut legi non possint. vixque sum ex literarum vestigiis illud expiscatus, agi ibi de festis rei publicae Romanae diebus a kal. Novembribus, ubi Iovi pulvinar, lectisternium, ludi Circen- ses, usque ad 3 Nonas eiusdem mensis, ubi est hiemis initium et maria olauduntur: vid. kalendarium Roman. auctum in WStu- keley JMedallic history of' Carausius Book 2. London. 1759, 4, p. 68 ii dies incidunt, opinor, in p. 195 excerptorum ed. Scho- wianae. ex libro de Ostentis folia 87 supersunt, nempe 11 aeque ἃ codice nuno separata et 26 adhuc consuta. subsunt libri de Magistratibus folia 69 consuta, 4 separata: summa 63. igitur, praeter ea quae plane abierunt, exstant hodie in fronte codicis
LXXVI folia abiuncta 18, in calce folia abiuncta 4, in medio folia 85 eonsuta, quae sola numeris notata sunt: in his liber de Magi- stratibus incipit fol. 27 recto. summa omnium foliorum est 102; quibus Lydi opera nunc sic continentur, ut liber de Mensibus totus desideretur praeter duo illa folia, librique de Ostentis desit circiter quarta pars, libri de Magistratibus circiter decima. quippe eius non solum ultüna interierunt, sed ex consuta etiam colliza-
COMMENTARIUS. XLV
taque parte poet fol. 44 folia exsecta duo sunt. omnia autem
102 folia illa madore ae vetustate valde sunt depravata, usque
eo ut iam Villoiso scripserit (Prolegom. ad Iliad. p. 46) codicem
nero magna ex parte ita corruptum esse, ut literarum ductus vix agnosci queant , inque cella vinaria potius eum quam in biblio-
theca asservatum videri. quanquam ipsum oorpus codicis paulo minus affectum est. multo magis vero abiuncta folie, lacera illa quidem et cariosa et partim penitus desperata; ut in legendis
illis non minor hercle labor esse videatur quam in evolvendis in- terpretandisque Herculanensibus voluminibus, quorum aliquot Neapoli Parisios translata interdum inspexi et tractavi. quam- obrem, sicubi error editori obiectus est in tam longo labore, est
ei, non dico venia danda (nec enim fieri potest ut in eiusmodi p. 1xx: quantumvis expurgato opere non a&liqua supersit macula) sed,
quod rem difficillimam suscepit quodque sio perfecit, laus perpe-
tua tribuenda.
Quid quod ipse editor, sicut textum oorrigens non semel 836
mecum amicissime communicavit, ita impresso numc opere, wt
de nonnullis suspectis mihi locis quae viderentur dissererem, me rogavit. cuius amicitiae gessissem sane morem, suspioionesque
hie meas aliquot adiunxissem: sed ea hio persequi non minus
me vetuit hnius commentationis institutum quam religio, ne libi
de Magistratibus editio per mme longius trahatur. quare quwee- cunque supersunt eiusmodi, quaeque annotaram de ingenio Lydi,
de fontibus, de graecitate, de eruditione Latina, ea notis in Kbrum
de Ostentis reservanda duco. statui enim ad istius libri editio-
nem animum conferre, quandoquidem Graecorum ex Italia nobis allatorum codicum, quibus impertivi integra horum annorum studia, paene ad finem adducti catalogi sunt, sumque solutior, ea
opera profligata, faetus. accedit ut qua singulari liberalitate vir illu-
stris de Choiseul opus de Magistratibus suo impendio e tenebris
in lucem evocavit, eadem librum de Ostentis velit, aeque varium, p. Lxx unde Iulius Obsequens, quique preeterea rem auguralem tracta- verunt vel qui attigerunt, passim illustrantur. cura eutem ad- hibebitur ut haec editio, quantum poterimus, locupletetur, cum commemoratione auctorum quos Lydus oonsecutus est, tum ad- ditione fregmentorum quorundam ineditorum eiusdem ferme er- gumenti, Vettii Valentis inprimis, cuius Anthologia apud nos
xuvI HASII DE IOANNE LYDO COMMENTARIUS.
delitescit. non quod verear ne nudus Lydi textus doctis homi- nibus non iucundus sit futurus, vel quod putem iuveniles meos oonatus esse tanti: sed ut omnes intelligant elaboratum esse in ista qualicunque opera, ut liberalitati illustrissimi fautoris, sí minus ceteris rebus, diligentia certe responderetur. neque vero si qua sunt in libro de Ostentis minus perfecta, sicut sunt, iccirco ab illo edendo deterrebor. nam ut universe Lydus minime sit cum summis aureae aetatis auctoribus comparendus, iis certe ad- numerandus est qui totius eruditionis antiquae, culus nos perexi- guam, maximam habebant facultatem. quibus in auctoribus ni- hil fere tam leve tamque exile aut tenue reperiri puto, quod non alicuius aliquando momenti esse, quodve recte cum aliis colla-
,Lxxrx tum non aliquam vetustatis partem nova luce collustrare possit. quid quod mihi, in studia haec nostra intuenti, eiusmodi libro- rum editio, si qui adhuc latent, ad eos potissimum , ubiubi sint, videtur pertinere, quibus custodia codicum manuscriptorum man- data est. sic enim existimo, magnum esse in literis Graecis, atque adeo maximum , veteres emendare ingenio, explicare do- etrina, naturam sermonis perscrutari. acuta tamen ingenia us- quequaque haeo possunt. illa vero, fragmenta inedita eruere, glossatores, scholiastas, auctores secundarios delitescentes quam- plurimos in lucem vindicare, doctisque hominibus sic nova ad- iumenta comportare ad universae vetustatis intelligentiam, ea sine codicum copia nemo potest. hae praecipue sunt opinor par- tes nostrae, parum iucundae fortasse, sed utiles: quibus recte actis et satis officio nostro factum esse puto, et abunde praestitum existimationi vitaeque nostrae.
DOMINICUS FUSS LECTORI.
Primee editioni Ioannis Lydi operis de Magistratibus rei publi- cae Romanae, quam mihi mandavit vir illustrissimus cuius e co- dice cuiusque munificentia nunc in lucem prodit, pauca haec de labore meo praefari non inutile iudicavi.
Codex, quo uno usus sum, tam male affectus est ut com- pluribus locis legenti prorsus sit desperandum, eiusque ut alia multa, sic ex opere de Magistratibus non pauca interierunt. quae vero ex hoc ipso opere casus superesse voluit, ea, quamvis peulo quam ceterae reliquiae laetiorem sortem experta, multis tamen locis obscura tantum literarum vestigia, multis quoque ne haec quidem exhibent.
Quare prima mihi cura fuit textum, quoad fieri posset, in- tegrum tradere. huio ingratissimo muneri pro viribus satisfacere cupiens, investigandis literarum reliquiis comparando et conie- ctando plurimum temporis insumpsi; quo quidem id assecutus sum ut nonnisi paucissima omiserim aut manca reliquerim , ne- que tamen, quod maxime cavendum putabam, temere quidquam in textum receperim. nec minorem curam textus emendationi impendi, multo difficiliori, tum quod uno tantum oodice utebar, tum quod orationis distinctionem aut nullam aut perversam ple- rumque reperiebam. vitia autem multiplicis generis passim tot occurrebant, ut, sicubi sive mendam non deprehendero sive mi- nus recte emendavero, vel propter corrigendorum ingentem co- piam ab aequis lectoribus veniam sperare ausim. atque hoc loco nequeo quin CAn. Bzuxzp. Hasro et Gnzcon10 GronorAD: ZALYCO Thessalonicensi, doctissimis viris, publice gratias agam: quipne
p. nxxxi
p. Lxxx
p» LXXXI
. LXXXIV
. LXXXY
, LXXXVI
XLYIII FUSSIT
uterque emendatum textum legerunt, ab iisque admonitus non semel aut vitium aliquod non animadversum intellexi aut proba- bilius corrigere conatus sum. . quae vero opere iam pridem typis excuso emendanda superesse vidi, ea una cum mendis typogra- phicis ad extremum opusculi indicavi.
In vitiis autem corrigendis hanc fere rationem servavi: emendationes, de quibus dubitari non posset, in textui recepi, ceteris in notis tantum propositis. in iisdem emendatas a me codicis lectiones notavi, exceptis quas nonnisi scripturae vitio laborare constabat. huius generis mendae in codice innumerae occurrebant, nullo passim inter eiusdem soni vocales diphthon- gosque discrimine servato. eandem sive ignorantiam sive negli- geutiam in accentu animadvertere licet, in quo saepissime pec- catum; imo multis locis, ubi nunc desideratur, omnino defuisse videtur. ad ν ἐφελκῃστικόν vero quod attinet, tametsi credere non ausim hanc literam non nisi eorum qui opus descripsere culpa ante consonantes non minus saepe atque ante vocoles in codice reperiri, malui tamen, aliorum consilio, in re levioris momenti consuetum editorum morem sequi. ceterum textum in libros et capita divisum paragrephis insuper distinxi.
Notis ad textum emendandum interpretandumque spectanti- bus alias, quibus res illustrerentur, addere constitueram : sed mox animadverti maius ἃ me quam pro otio meo opus eusce- ptum: itaque mutato proposito pauoissimas huius generis notas inspersi. auctorum tamen loca ἃ Lydo laudata quaesivi, reper- taque aut notis inserui aut certe indicavi. praeter laudata autem loca alia quoque non addito auctoris nomine occurrunt, veluti verba οὐδ᾽ ἐν λόγῳ οὐδ᾽ iv ἀριθμῷ (p. 211 16), quae sunt pars oraculi quod affert scholiastes ad Theocriti Id. 24 v. 48; et verba ἔδει δὲ χρημάτων etc. (p. 246 17), quae patet e Demo- sthenis Olynth. 1 petita esse, ubi legitur δεῖ δὴ χρημάτων etc. quae duo sero animadversa hic annotare iuvat, ceteris, quae re- perire potui, suo loco indicatis. est omnino Lydus multus in veterum scriptorum locis, quae, olim lecta, memoriae eius con- fusa obversabantur, usurpandis. indicem quoque auctorum pe- culiarem adieci; quippe et indicem rerum eumque copiosum «onfeci.
PRAEFATIO. XLiX '
Ad versionem autem quod attinet, fateor me, quamvis nihil non fecerim necubi me auctoris sententia fugeret, vereri tamen ne aliquoties ἃ vero aberraverim. etenim non pauca occurrebant, quae quomodo potissimum verterem dubitavi. obscuritatis au- tem culpa partim ipsis rebus partim auctori tribuenda, cuius ora- tio perspicuitate minime commendatur. nam et verba quandoque parum usitata aut insolentiori, ut mihi quidem videbatur, signi- ficatione usurpavit; ut nonnunquam in vertendo potius rem ipsam quam solitam verborum vim respiciendam putaverim. horum verborum pleraque in indice rerum notavi, adiectis aliis nonnul- ls, quae vel in lexicis non inveneram vel aliam ob causam no- p. Lxxxvit tanda arbitrabar. ceterum versio eo magis addenda videbatur, quod quae lectu digna opusculum contineret, ad eos potissimum pertinere apertum erat queis rarius curae est Graecarum litera- rum studium. eadem ut fida magis quam ut elegans esset, ope- ram dedi, et in legendis verbis, cum utrumque praestare non possem, perspicuiteti malui quam dictionis castitati consulere,
Exposui breviter quae laboris meae ratio fuerit, quibusque de Lydo bene mereri studuerim. equidem diligentiam mihi non defuisse scio: qua en operae pretium fecerim, aliorum fuit iu- dicare, quibus laborem meum publici iuris fieri placuit.
Boribebam Lutetiae, nonis Iul., enno 1811.
Hi
loannes Lydus. te
ρ.1 CAROLI BENEDICTI HASE IN LIBRUM IOANNIS LYDI
DE OSTENTIS FRAGMENTUMQUE DE MENSIBUS
PRAEFATIO.
ARGUMENTA PRAEFATIONIS.
1. Institutum editionis. 48. codez Caseolinus, nuno Regius. 8. eius condicio hodierna. 4. codicis prima folia lacera et corrosa. — 5. pagel- lorum effigies cur paseim sit proposite. 6. subsidia quibus usi sumus in. —— ibri restituendo. 7. quae adiumento fuerint in reliqua parte
8. de interpretationis Latinae ratione. 9. de argumento ipsius 10. mirabilia quaedam aut memoranda in hoc libello Ladi. iL |. fragmentum libri De mensibus. 19. de ratione annotationum.
1 Quoa receperam in praefatione libri Ioannis Lydi de magistra- tibus Romanis, collaturum me animum ad editionem tractatus De ostentis, eiusdem auctoris, id aliquamdiu ne efficerem inter- dictum mihi putavi. etenim evenit ut, quantam antea optare vix essem ausus, tanta nec opinanti offerretur facultas vulgandi, quae spissa sane ad historiam Byzantinam illustrandam dudum haberem comportata. qua re semel instituta verebar ne reperi- rentur inter fautores studiorum meorum, praestantissimos atque amplissimos viros, qui censerent non 6886 eiusdem, cuius fidei lentum sit commissum negotium, antequam id conclusissem (quod utinam recte possem), novo me implicare. et profecto
HASII DE OSTENTIS PRAEFATIO. LI
bac religione obstrictum me putevissem, nisi exisset denique pri- mum volumen collectionis novae Byzantinae. nuno, quoniam profligata iam Leonis Diaconi et prorsus ad exitum deducta est impressio (detur venia verbo novo), nec multum abest quin Mi- chaélis Pselli aeque absolvatur, pusillum laxamenti nactus edi- p. ri tionem libri Lydiani nolui amplius differre, ne (ut labilis flu- xusque est rerum humanarum status) accideret aliquid quod rem omnino interturbaret, utque antiquitatis Romanae studiosi cogni- tione disciplinae auguralis, quantulacunque tandem ex Lydo peti possit, ne fraudarentur. nec tamen minus, affecto quidem sed non confecto mandato prioreque negotio, verecundum putavi re- cens susceptum strictim transigere. itaque exemplar Graecum cum sola interpretatione Latina, quae commentarii perpetui looo esset, in has pagellas conieci: ab explicatione rerum me conti- nui. sunt sane quaestiones infinitae, ad religiones Italiae vete- ris rerumque divinarum antiquitates pertinentes, de quibus im scriptione latiore atque ornatiore dici possit. sed harum rerum tametsi ego quoque quasi silvam collegissem, nec minus rerum Romanerum studio quam Graecarum oblecter, tamen partim quaestionum ut alienas ab auctoribus Byzantinis, a quibus disce- dere longius sine inconstantiae suspicione nullo modo possum, hominibus excellentibus in hoc genere, subtilibus et acutis non minus quam abundantibus eruditione, quibus aetas nostra recte p. tu gloriatur, tractandas reliqui: de capitibus aliis fortasse alio tem- pore singulari scripto lingua vernacula ipse agam. in praesenti primum de fonte instituto subsidiis editionis huius, deinde de interpretatione Latina, tum de mirandis quibusdam aut memo- rabilibus in hoc libello Lydi, denique de fragmento libri De men- sibus, quod una prodit, postremo de notarum mearum ratione, partite strictimque dicam. Codicis Caseolini quee sit origo aetas condicio, quique fue- 2
rint casus, exposui in Prolegomenis libri De magistratibus Ro-
P v
LI HASII DE OSTENTIS
manis, p. Lxt— rxxvrt. neo quicquam fere mihi huo addendum - est, nisi illud, non multo post editionem libri De magistratibus possessorem codicis, virum illustrem G. A. de Choiseul-Gouffer, cum valetudinis causa Aquisgranum secessisset, subito morbo oppressum bonis omnibus, et praesertim iis qui literis mitioribus politi sunt, tristissimum sui desiderium reliquisse. commemo- rabant cuncti et olim contigisse ei illud quod paucis, ut florens aetate, in summa fortuna atque potentia constitutus, pluris tamen homo ingeniosus ac disertus studia et ingenuas artes quam bona illa fortuita facere sit visus. et tunc quoque ipsius iactura com- munis contigit Galliae, patriae eius, ubi amplissimis erat hono- ribus perfunctus, communis Graeciae, cuius insules verbis de- scripserat exquisitissimis, atque adeo Russiae , Mpud cuius impe- ratorem Paulum magno fuerat loco; communis praecipue his qui artes elegantes colunt, literatisque omnibus, iisque inprimis quos ille non amicitia solum sed familiaritate etiam sua non penitus in- dignos iudicarat. aocedebat quod obiens luculentam copiam in- scriptionum signorum tabularum anaglyphorum, scriptiones a sese inchoatas perplures, chartasque cuiusque modi aedibus vil- lisque diversis dispersas relinqueret; nec quicquam propius est factum quam ut ea, non sine literarum artiumque detrimento, prorsus dissiparentur. quanquam huic quidem incommodo et ab heredibus eius, viris summa dignitate praeditis, et ab admini- stratione (ut aiunt) res interiores Frenciae magnificentissime at- que diligentissime procurante, occursum est sic, ut signa lapi- desque literis insigniti paene cuncta in museum Regium trans- ferrentur, codices manu scripti si qui erant ( erant tamen pauci ) in bibliothecam Regiam. ita denuo in manus meas venit Lydi oodex, olim Caseolinus (sic appellatus ex priore possessore maioribusque eius, quod comitum de Caseolo nomine anna- lun monumentis celebrantur), nunc Regius. cujus de spe- cie ao statu, postquam in bibliothecam nostram illatus est, etsi
PRAEFATIO. LII
aridum sit et exile id argumentum, tamen necessario pauca sub- iungam.
Dixi in Prolegomenis ad Magistratus, p. uxxv sq., codicem 8 membranaceum, ix vel x saeculi, continuisse olim tria Lydi opera, librum De mensibus, De ostentis, De magistratibus Ro- manis; sed cum iam ad Cpolim circa a. 1785 inveniretur initio et hne truncus, superesse ei hodie duntaxat folia 1029; horum duo pertinere ad librum De mensibus, 37 ad librum De ostentis, reliqua ad Magistratus. ex illis 37 (De ostentis) 26 posteriora fuisse consuta numerata adiuncta ad corpus codicis; 11 priora, separata cum extra codicem tum inter se, adiecta fuisse in invo- lucro quodam, absque numerali nota ulla. ea ego 11 folia, ut primum aggressus hane editionem sum, disiecta temereque ia- p. vt centia ita disponere ac numerare coepi, ut iubebant conspectus et summa operis p. 277 1 exposita. idque tam bene cessit ut, si exorsum libri p. 273 foliaque illa excipias quae in extremo capite de eclipsibus p. 285 2 exciderunt (quae tamen, quantum erat situm in nobis, Graece supplere conati sumus), item lacunam inter caput 15 et 16, p. 291 7 , ut extra haeo, inquam, nihil omnino ex toto libro mihi quidem in praesenti deesse videatur. confli- ctabar vero, tractans haec 37 folia, duobus praesertim incommo- dis, altero peculiari prioribus pagellis, altero generali, quo uni- versus laborat codex. scatet enim mendis prope innumeris non modo in scriptura verborum, sed in spirituum quoque et accen- tuum ratione, prima manu positorum , sed perverse plerumque. quamque sit vitiose scriptus, praecipue apparuit, ubi licuit eum, post c. 20, cum aliis codd. Veneto et Regiis conferre; qui, quam- vis recentes, omnes tamen Caseolino emendatiores sunt."
Alterum incommodum, idque longe maius, erat, ex 37 fo- 4 liis librum De ostentis continentibus praesertim 10 priora esse Ja- p. vit cera, madoreque et vetustate adeo affecta ut ea potissimum re- spexisse videatur vir multiplici doctrina insignis et cum in omni
LIV HASIJ DE OSTENTIS
genere literarum Graecarum tum vero in palaeographia apprime eruditus, d'Ansse de Villoison, cum scriberet Prolegomena ad Hliad. p. xuvi codicem Caseolinum vino ita corruptum esse ut li- terarum ductus vix agnosci quirent , eumque in cella vinaria po- tius quam in bibliotheca asservatum esse videri. et ipse arbitra- bar olim, intuens primas pagellas, earum verba omnia in inte- grum restituere opis non esse nostrae. sed (ut fit) ipsa difficul- tas incendebat ad tentandum. — ita foliis (ut c. 8 dictum est) suo ordine collocatis, primo quae legi poterant descripsi cuncta. deinde ex his qualibuscunque reliquiis sententiam aliquam ex- piscari, restituere verba, lacunas ingentes explere conatus sum, spatii exactissima ratione habita. qua eadem ratione (opinor) in legendis monumentorum veterum inscriptionibus, itemque in restituendis libris Herculanensibus, est utendum. tametsi (haec contra me ipse dico: quippe quantum difficultatis aocedit lectioni, p. VIII tantum probabiliteti restitutionum mearum adeoque auctoritati editionis detrahitur) in Herculani voluminibus titulisque lapida- ris legendis minus, nisi quid me fallit, operosus inanisque la- bor est. fac evanuisse aliquot unciales literas: cum sint inter se aequales paene omnes magnitudine, ex areola vacua, qua patet, de evanidarum numero coniectura prope certa duci potest. in nostro codioe, ad regulam et lineam quamvis perarato, versus quidem sive lineae in pagellis singulis nusquam pauciores sunt quam 30 aut plures quam 82: sed literarum numerus in singu- lis versibus differt plurimum, non minus certe quam in cod. re- scripto bibliothecae capitularis Veronensis, testante viro summae diligentiae eruditionisque singularis, Friderico Goeschen, praefat. ad Gaii institutt. p. xxvr. in plerisque tamen versibus habentur literae quadragenae octonae aut quinquagenae: sed eae et cursi- vae fere sunt, et saepe in fine versuum paulo pressiores, et oom- pendio scribendi uno et altero intermistae. exaratur eadem ipsa vox nunc suis literis nunc siglo. vel in lacuna trium litererum
PRAEFATIO. LV
explenda..., arduum saepe dictu utrum K AI legendum sit, an, quod spatium non maius occupet, SEN, boc est, X) ( per si- p. 1x glum) iy. sio centies.
Quapropter, quoniam in argumento, quod totum coniectu- 5 rale est, alii aliter atque ego sentire possunt, praesertim ubi propemodum desperata erant folia, eorum instar in parte supe- riore paginarum huius editionis saepius excudendum curavi, se- cutus exemplum viri summi Gustavi Hugonis, Ictorum nomine- tissimi, in fragmento Domitii Ulpiàni Iur. civil. anteiustinianeo t. 1, Berolini, 1815, 8, p. 5 — 101; omissis quidem spiritibus 80 τόνοις, qui plerumque in cod. temere sunt positi, sed serva- tis lacunarum hiatibus literaramque evanidarum omnium inter- vallis. ita, sicubi in electione verborum aut constructione erra- verim, quod nimis crebro arbitror accidisse ( nam negotium ma- gnum est supplere folia eiusmodi; neo quicquam venit saepius usu quam perlucente perperam apice, vel unica litera male lecta, in pudendum trahi errorem), unusquisque supplementa mea, ubique fere in textu uncinis [ ] indioeta, ad iudicium proprium poterit revocare. alterum etiam proposita hac effigie consecutus sum, ut necesse non esset menda ex librarioli ruditate nata, quae p. x innumera sunt eo in codice, ad oram editionis inve notis ubique percensere; possemque, meudis ipsis supra ante oculos positis, subter in textu trenscripto lectiones eas tacite emendare. ita p. 988 23 ενεργιας fol. 6 recto lin. 11, βλ]επει lin. 12. — p.291 16 fol. 7 recto lin. 9 μαντιαν et ἀαπευϑηνουσ'"" — δαψιλιαν p. 293 1 fol. 7 verso lin. 4, συνελθουσιν ibid. lin. 7. utque exemplis non- nullis utar ex libro De mensibus petitis, 1650og p. 118 15 fol. 1 recto lin. 19, κτησαι p. 116 4 fol. 9 recto lin. 10, ervn pro Altvuy ibid. lin. 12. haec et multa eiusmodi in effigie pagellarum non incuriae meae aut culpae operarum, sed librarii inscitiae sunt tribuenda.
Venio nunc ad subsidia quibus sum in constituendo textu 6
LYI HASII DE OSTENTIS
usus. qua quidem in re singulari fui fato: in partibus lacerig libri, ubi maxime opus fuisset, nullo alio codice sublevabar; ad recensendas paginas paulo melius conservatas ad manum erant complura adventicia adiumenta. quippe cum in fragmento De mensibus, tum in foliis prioribus libri De ostentis, usque ad p. xi c. 21, pessime habitis illis quidem, eram omnino omni externo orbatus auxilio; nisi quod alicui usuj fuerit C. Plinius maior, cuius Historiam naturalem Lydus tum alibi tum maxime c. 6,7,8 exscripsit. in capitibus de eclipsi, de constellationibus, non- nihil profeci ex L. Firmico Materno , eiusque libris 8 De mathesi hodie exstantibus. ibique praecipue, hoo est ín prioribus 20 capitibus libri De ostentis, intellexi quantopere opus esset notis ad stabiliendas defendendas explicandas lectiones. nullus enim locus est in hac libelli parte, quo in loco ambigi de vocabulo possit, quin eundem tractarim compluriens, neo aine oonficiente causa statuerim. sed et explanare eiusmodi causas infinitum fuisset neque huius temporis; et pugnaciter defendere coniectu- ras aliis displicentes, ut fortasse possim si velim, oerte non ve- lim etiamsi possim, cum contentiones eiusmodi tam a moribus meis quam ab hoc instituto sint alienissimae. inde ab exordio capitis 21 longe diversam rationem secutus sum in constituendo textu. nam cum in primis cepitibus saepe sit ἃ me compositus magis quam transcriptus, oppidoque pauca habeat prorsus defi- p. xi nita aut certa, reliqua post c. 20, quod erant in aliis etiam co- dicibus, non in solo Caseolino, extra dubitationem iam sunt posita. .
7 Etenim institutio tonitrualis c. 21 — 26 reperitur item cum in cod. Regio 2381, fol. 70 verso, tum in cod. Veneto 324 ( vid. Catalog. biblioth. Graecae Divi Marci, digest. praesid. Laurent. Theupolo 1740, fol. p. 149 C), qui per annos decem et sex. penes nos, in bibliotheca Regia, identidem a me tractatus est,
. doneo temporis flamma a. 1815 eum abripuit. PNigidii Figuli
PRAEFATIO. Lvu
Diarium tonitruale, quod proxime sequitur, editum iam exsta- bat in Iani Rutgersii Variis Lectionibus Lugd. Bet. 1618, 4, p. 247 — 260, mendose admodum, non ita tamen ut eius quo- que comparatio cum codice nostro non usui mihi ad tollenda menda nonnulla nostri fuerit; quod patebit legentibus ex lectio- mum prope dicam infinita varietate, in ora p. 806 — 881 appo- sita, Tonitruale Fonteii, Diario Nigidii subiunctum p. 882 habetur in cod. Regio 2381 fol. 70 verso-71 recto; isque codex saepe laudatus in lectionum varietate, sub siglo cod. Reg. in- telligendus est. Labeonis Observatio de fulminibus, p. 386— p. xiu 938, exstat item in cod. Reg. 28381 fol 71 recto; alteraque commentatio eiusdem argumenti, quae continetur p. 338 — 848, in Regio (nuno Veneto) 824, quem memoravi. Disquisitio de causis terraemotuum, p. 348, cum item in cod. 2381 fol. 70 recto, tum in Regio 1991 fol. 1 recto; ita tamen ut is quem po- sterius nominavi, verbis plurimis immutetis aut praetermissis, epitomen potius quam fragmentum Lydi continere videatur. se- quentia inde ἃ c. 54 non solum in duobus, quos dixi, codd. ex- stant, sed impressa quoque sunt in edit. Schowiana opusculi De mensibus p. 180 — 184, vitiose admodum, quod menda codicis bibliothecae Angelicae, unde hoo fragmentum protulit in lucem, ingeniosus literisque perpolitus editor tollere omnia non quivit; quod mihi, compluribus codd. tanquam adminiculis uso, multo fuit facilius. postremo Calendarium vetus Romanum cum ortu occasuque stellarum, quod parapegma secundum Ptolemaei vocat Harles. Bibl. Gr. 5 291 A, quodque e scriptis Claud, Tusci ad verbum se expressisse Lydus ait p. 857, Latine iam cusum eret in Petavii Uranologio (Lutet. Paris. 1630, fol. 94 — 101) sub p. xiv nomine Ptolemaei, per Nicolaum Leonicum e Graeco translatum. quam Leonicdi versionem passim retractavi: Graecum textum nunc primum edidi ex codd. tribus, nempe Caseolino, Reg. 2881 fol. 74 recto-76 verso (quem in notulis indicavi siglo illo, Zteg. 44),
LVIH | HASII DE OSTENTIS
et altero Regio 1991 fol. 17 verso-94 verso: hunc nominavi Hes. B. eorumque codioum omnium variantes partim apposui in ora, pertim, ne nimis ista oppleretur, reieci in notes ad calcem textus.
8 His igitur auxiliis adiutus dedi 'operam textui recensendo lectionibusque colligendis emendandis, reiiciendis etiam quas oportebat. generatimque, quando utrobique rationes aderant aeque probabiles, potius ad ood. Caseolini ut antiquioris normam direxi editionem, v9 tamen euphonicum sive ἐφελκυστικόν, quod
" nunquam ille non habet, eAavvovoiv τὴν. πασιν τοῖς, quodque entiquitas ponebat ubique (tot ea fuerunt quae grammatici iu- niores, usumne secuti nescio an abusum, immutarunt), ne cui- piam. fastidio essem, in vocibus non hiantibus sustuli. qua de
P. XY re videris quae vir egregius abundansque doctrina Fridericus Jacobs multa exsequitur Prolegomen. ad edit. Achillis Tatii p. xcv. capitum distinctionem ἃ me factam (in ood. omnia uno et perpetuo tenore peraguntur) spero fore ut probet lector. quod ad versionem attinet, omnino haec duo volui consequi, primum ab auctoris, non ita luculenti, sententía ut ne aberraret; deinde ut loquendi morem suboleret eorum qui de veteribus super simili argumento scripta Latine reliquerunt. quapropter cum alia loca passim, tum maxime formulas solennes verbis Iulii Obsequentis reddidi illius qui libellum De prodigiis composuit, genere ora- tionis usus satis Latino et probo ( Romani oris hominem vocat Barthius ad Statii Thebaid. 5 86), sed verbis temen paulo ma- gis priscis interstincto. Claudii Tusci Calendarium vertens com- plura sum ex latinitate LIunii Columellae mutuatus, quem exi- stimo vel ex ipso "Tusco vel ex eodem fonte quo ille hausisse, libro undecimo praesertim. ex Calendariis item Romanis, a Jacobo Mazochio, Aldo Manutio, Carolo Sigonio, Raphaéle Cyl- p. xv1 lenio, Grutero, Blanchino editis, quod nonnulla videntur vel a nostro Claudii T'usci vel indidem quo illud manasse, eorum quo-
PRAEFATIO. LIX
que voces formulasque, de rebus astronomiois constitutas, in yersüone, sicubi potui, frequentius adhibui. et omnino tenui hano consuetudinem, ut quaecunque pateret e Latino in Grae- cum conversa esse, quemadmodum Campestrii commentata de stellis crinitis p. 286 sqq, PNigidi Figuli Diarium tonitruale p. 806, alia, ut in illis sermonem, qualis olim in Latino fuerit, coniectura assequi et, quantum possem, repraesentare conarer potius quam ut ea quae Lydus modo ineleganter modo inscite et ridicule vertisset, item ad verbum annumerarem leotori. velut, ut hoc utar, qui fieri potuit ut PNigidius Figulus, non di- cam sana et tranquilla, sed tamen nondum prostrata atque se- pulta re publica, notaret ad 16 Ian. si tonuerit, ab imperatore populum Romenum vexatum iri? atqui hoc certe valent, ver- bum e verbo, illa p. 822 24: ὁ δῆμος ὑπὸ τοῦ βασιλέως ταραχϑή- σεται. — putemus in Latino fuisse, a dominante, a principe, qua- les LSylla aut CMarius in rem publicam exstiterunt, idque a Lydo fuisse versum verbis magis ad sua quam ad praeterita tem- pora accommodatis. Πέρσας p. 286, 297, 886 verti Parthos: p. xv nam etiam p. 280 8 Crassus ἐπὶ Πέρσας ἐλάσαι dicitur, ut pateat horum nomine illos intelligi. nec subibo (opinor) vituperationem, quod usquequaque in restituendis Latinis sermonem ipsis aucto- rum aetátibus usurpatum volui repraesentare.
Quanquam ne sio quidem (fatendum est enim) obtinere 9 potui ut non diceret aliquis desiderari in capitibus haud paucis quasi colorem incorruptae antiquitatis. Dimirum, si tempore rei publicae primisve imperatoribus Campestrii, Figuli, Capitonis vaticinationes confectas esse contendamus , mirari se quid causae sit, quare neque Gallici nec Teutonici neque Germanici tumultus eut belli mentio fiat ulla; quae tamen bella temporibus illis ma- xime omnium diuturna atque periculosa putarentur. contra in imperium Cpolitenum magis oonvenire res in Oriente adversus- que Persas gerendas, quas assidue canant coniectores illi. verba
. XVIII
10
LX HASII DE OSTENTIS
p.295 18: ἐπὶ τὴν βασιλέως ἥξει χώραν, apertissime indicare Cae- sarum firmas iam acstabiles opes; αὐτῇ τῇ βασιλίδι καὶ τοῖς αὐτὴρ τέκνοις, p. 846 15, vereri se ut aliter accipi possit quam de coniuge imperatoris eiusque liberis. quae legantur p. 287 in. de bello Afri- cano, tantum de Vandalis quantum de Poenis posse intelligi; quae p. 847 4 (oi δῆμοι x. τ. À.), de Veneta Prasinaque factione: quin imo quae p. 820 8 ad Decembr. 8, de carnis esu legibus eo- clesiae interdicto; quae p. 339, de dissidio religionis causa exi- stente. ego ad haeo singula nihil habeo dicere: tantum abest ut Lydi lucubrationes praeter modum extollere laudando, levareque suspiciones atque ab illo removere velim. editoris proprium est officium iudicare sine oupiditute, aut si ipse iudicium nullum in- terponat, sio certe auctorem tradere in manus, ut in eo iudicando elucere possit religiosi ao sapientis lectoris prudentia, tamen, ut ad superiora illa queat lector aliquid respondere, subiiciam haeo, fortasse Lydum e libris haruspicinis ritualibusque selegisse ea potissimum quae ad sua quoque tempora regionesque sibi pro- pinquas accommodari quodammodo posse existimaret; praeter- misisse autem consulto vetera illa admodum antiqua, spectantia vel ad gentes Italiae, Aequos Latinos Samnites Picentes T'usoos, vel ad administrationem rei publicae de comitiis auspicato edi- cendis obeundis dimittendis, vel ad loca eugurata Latii agrique Romani, Albanum montem, lucum Maricae, armilustrum, aedes urbanas. quae ut nobis fuissent aoceptissima, ita Graecis homi- nibus saeculi vr, rerum, Italicarum incredibiliter rudibus, fastidia ao monstra debebant videri.
Interdum quoque (opinor) res priscas vocabulis novis suo- que tempore usitatis obscuravit. velut p. 309 10 in Nigidii Figuli Diario tonitruali res urbanas vertisse videtur sio, sd τῆς βασιλί- δος πόλεως, tametsi his postremis verbis Graeci saeculo Iustinia-
: neo non Romam urbem sed Cpolim soleant designare. denique
minime mirum fortasse debet videri vel de Caesarum fato obsoure
PRAEFATIO. — LXI
memorare Lydum, vel rarius mentionem facere caerimoniarum in deos, eumque silentium huiusmodi non tutum modo sed hone- stissimum quoque esse arbitratum. inquisisse in vitam Caesarum capitale erat (adi in primis Iulium Firmioum Astronomic. 2 33); neque illud, agere de caerimoniis pristinis, molestía sua carere debebat aetate Lydi. ad religiones, divinas illas quidem sed p. xx novas, studio inflammato tunc rapiebantur plerique omnes; qui impium (nisi me fallo) reputassent proferre in lucem, quae ex pontificum libris eruisset aliquis de auspiciis cliviis, sacris no- vendialibus, lectisterniis faciundis, supplicationibus circa templa . fana pulvinaria decernendis. quamobrem, opinor, haud sine gravi causa non nisi pauca, eaque obscura, antiquae persuasionis vestigia in exberptis suis reliquit Lydus. reliquit tamen, velut p. 288 10 de populi victi caerimoniis ad Romanos transferendis. item in fulgurum interpretationibus p. 842 — 848, ubi, si pauca exceperis, iam nihil erit causae quin credas sumptes illas esse ex libro vetere pontificio rituali fulgurali. quibus de libris, et omnino de fontibus unde hausit auctor noster, cum ea pro- prium opus desiderent, sintque non magis ambigua quam diffi- cilia explicatu, conabor aliquando accuratius agere, eodem fere modo (si tamen possim) quo nuper vir. summus AHLHeeren, cuius gloria longe clarior est quam ut nostro crescere possit testi- monio, in commentetione De fontibus et auctoritate vitarum pa- rallelarum Plutarchi, edita Gottingae 1820, 8. δὸ fortasse ad p. xxi hoo caput antiquitatum Romanarum aliquam potis ero afferre ac- cessionem. nam fragmenta, quantulacunque sint, veteres po- puli Romani religiones explicantia, LCincii Alimenti, Anysii, Elpidiani, Fulvii Flacci, Iunii Gracchi, Bebii Macri, Masurii Sabini, Nisi, Rutilii Gemini aliorumque anonymorum, oollegi iamdudum undecunque, cum ex libris editis, maximeque e gram- maticis, tum ex oodd. manuscriptis Regiis bibliothecarumque &liarum, quotquot in itineribus meis Italicis potui perscrutari.
ἌΝ HASII DE OSTENTIS
sed haec egent disquisitionis longioris: in praesenti (ut dixi su-
perius) non modo abstinui ab excursibus huiusmodi, sed uni- verse etiam in notis et ad Ostenta et ad fragmentum libri De mensibus summa data est opera ut essemus quam brevissimi.
11 Erant enim in cod. Caseolino folia duo abiuncta (hodie affixa ad reliqua sunt), continentia fragmentum libri De mensibus, non epitomae illius editae Lipsiae 1794, 8, a Nicolao Schowio, cla- rissimo viro et doctissimo, sed particulam ipsius libri, antequam ἃ breviatoribus plurima resecarentur, turbarentur ommia, nec
. xxi: fere vestigium dispositionis pristinae relinqueretur. sunt eae pagellae aeque miserandum in modum et lacerae et vetustate de- tritae; ut, cum meditarer Prolegomena in librum De megistra- tibus ( vide ὃ 35 p. xxxv), puterem lectionem illarum ne ten- teri quidem posse. postea eodem identidem relatus, intuendo inquirendo ariolando passim expiscatus sum nonnulla; quae si- mul ac primum aliquid lucis fundere visa sunt, et alacritatem (ut fit) et facultatem maiorem attulerunt ad reliqua quoque per- sequenda. postremo haec deformata quamvis et paucula fra- gmenta libello De ostentis subiungere p. 118 sqq. non dubitavi. quanquam ratio quidem dissimilis fuit haeo atque illa restituendi. in Ostentis cum fontes, unde hausit Lydus, saepius deprehendi, tum omnino tracta magis est et fluens oratio: sunt circuitus ver- borum longiores, ut, ubi constitisset de mente interpuncti, sup- plere continuationem totam orationis vel posse vel audere coepe- rim. in libro De mensibus oratio est et pressior et lita multis luminibus doctrinae (prout Lydi facultes ferebat), plena com- memorationibus auctorum, et proinde, sicubi laborat lacunis,
, xxrr difficilis ad restituendum, — in redundante enim ac subinani 10- quendi figura, si ob casum aliquem desideratur membrum, af- fingi id potest ita ut probabilis et prope vera restitutio esse videa- tur. contra in genere dicendi referto rebus, fac narrationem rei, titulum libri, nomen solennitatis intercidisse; non ex alio codi-
PRAEFATIO. LXHE
cis loco sciri, non erui aliunde posse, quanquam divínas huma- nasque leges disciplinas religiones ritus historias veterum, qua- tenus literis eorum hodie continentur, probe teneas, ( tametsi in virorum sic doctorum nmnero minime ego me ponam ): si ea te ommia deserunt, quo oonfugias? qui possis ariolari quae evenue-- rint? ita, licet plurimum sit temporis a me in hoo potissimunx fragmento restituendo consumptum, non tamen arbitror multum me profecisse, illud unum pronuntiare ausus, me magno oum, labore, diligentia, contentione animi ea in re esse versatum.
In notis, cum ad Ostenta tum ad fragmentum De mensi- 12
bus, uno solo loco longius fere quam volustas fuit (nam po- tuissem paene in singulis vocibus) ἃ proposito sum degressus, p. 898 sqq. ubi egi de varia significatione verbi ἀρχικός. alio
loco institueram dicere de codicibus reseriptis bibliothecae Re- p. xxiv
giae. etenim cum egregius antiquitatis vindex Angelus Maius, tum casu et felicitate tum maxime aori atque attenta codicum Ambrosianorum perscrutatione, tot veterum opera in membranis palimpsestis latentia deprehendisset, ea ab interitu mirebiliter vindicata tantam exspectationem attulerunt repente omnibus, ut cum ubique tum certe Parisiis in bibliotheca nostra, antiquos utilesque libros item delitescere suspicarentur. quapropter non putavi esse alienum studiis meis colligere quae et usu quotidiano codicum, et diligentia quam a me exspectari maxime puto, po- tuerim eius generis in codicibus Graecis adhuc investigare. ea- que erat in animo subiungere notis. postea vero, cum in molem justi voluminis viderem excrescere, satius duxi conferre in scri- ptionem singularem quae, ut spero, propediem prodibit, non quo credam ea esse tanti, sed ne in re quae nuno maxime in desiderio est rei publicae literariae inque ore et sermone omnium, nos soli Parisiis, bibliotheca copiosissima ao codicum refertis- sima , desidiosi inertesque esse videamur. verum ut ad notas
revertar, si quando ibi locum vel interposui euotoris inediti vel p. xxv
|
LXIV HASII DE OSTENTIS PRAEFATIO.
editi emendavi, oum breviter egerim, non vereor ne sim vitu- perabilis hao parte, multo magis alibi; neo dubito esse restitu- tiones quae vel mihi ipsi paulo post forte sint displiciturae, qui, si per otium liceat, sperem in dies meliora praeteritis invenire. sed ut olim instruenda editione satis hercle temporis transmisi, ita nuno excudendae nonnisi tempora subseciva impendere po- tui, erepta soriptoribus Byzantinis, Psello, Georgio Hamartolo, chronographis variis, ad quos vulgandos omnem curam in prae- senti atque operam confero. idque potissimum aut solum prae- stare interim volui, Lydi libello ut diutius docti homines ne ca- rerent. quos oro ut hane opellam boni consulant, et erreta le- vicula, praesertim typica, si occurrant, accipiant aeque: titu- batum enim non esse aliquando in his spinis, quis tam temera- rius est ut audeat affirmare? Bcribebam Parisiis, Kalend, Maiis 1823.
I124NNOYI ΔΑΥ̓ΔΟΥ͂.
loannes. Lodus. 1
ΕΚ ΤΩΝ ΠΕΡῚ MHNAN,sse-
Ρ.
A.
1. ὀρϑῶς ἄρα οἱ μυϑικοὶ τὸν Κρόνον τοὺς ἑαυτοῦ παῖδας ἀφανίζοντα ποιοῦσιν, αἰνιττόμενοι δήπου τὸν χρόνον πατέρα τε ἅμα καὶ ὄλεθρον τῶν ὑπ᾽ αὐτοῦ φυομένων γίνεσθαι..
2. ϑρίαμβον ὠνόμαζον οἷ Ziovicov ϑεράποντες τὴν πομ-
δπὴν ἀπὸ τῶν ϑύρσων xal τῶν ἰάμβων οἱονεὶ τῶν σκωμμάτων, ὡσανεὶ ϑυρσίαμβον" ἢ ἀπὸ τοῦ ϑροεῖν, κατὰ Πλούταρχον.
J. οὗ “Φυδοί, φασίν, ἐφεῦρον τὸν οἶνον, xal οὐκ οἶνον μόνον ἀλλὰ καὶ τὸ συκῆς φυτόν,
4, μοῦστον τὸν οἶνον οἱ Ῥωμαῖοι ἔγνωσαν, ὅτε μυστή-
10 pto» πρῶτοι Σαρδιανοὶ προσηγόρευσαν, ὡσανεὶ μύστην. 1 μυϑικὰ codex Vaticanus (V). 4 ἐνόμιζον codex Parisiensig 9084 (P). 9 duo fortasse fragmenta, alterum ὅτε μυστήριον
πρῶτοι Σαρδιανοὶ προσηγόρευσαν, alterum μοῦστον κὸν οἶνον οἱ “Ῥωμαῖοι ἔλεγον ὡσανεὶ μύστην.
EX IOANNISLYDI DE MENSIBUS LIBRIS.
E X C E R P T A GUIL. ROETHERO INTERPRETE,
I.
1. recte igitur mythici Saturnum suos liberos devorare faciunt, signi- ficantes videlicet tempus gignere simul et interimere quae ab eo gignuntur.
2. 'Triumphum Bacchi ministri appellabant pompam, a thyrsis et iam- bis, id est dictis, tanquam thyrsiambum; aut ἃ verbo oci», (id est clamare, tumultuari) auctore Plutarcho,
8. Lydos vinum invenisse dicunt, nec vinum solum verum etiam ficum,
4. Mustum vinum Romani noverant, quoniam mysterium primi Sardian buncupabant, quasi mystam , id est sacris imbutum).
á JOANNIS LYDI
p. 3 5. Σαβῖνος ἐκ τῆς περὶ τὸν οἶνον γεωργίας φερωνύμως ὠνομάσθη" τὸ γὰρ σαβῖνος ὄνομα σπορέα xal φυτευτὴν οἴνου διασημαίνει.
6. Mtocanía ἣ Καλαβρία, ἀπὸ ἹΜΠεσσάπου.
Ἴ. Aovxuvluv τὴν ἀλσωδεστάτην" τὸ γὰρ ἄλσος κατὰ 5 στέρησιν λοῦχον οἱ Ρωμαῖοι καλοῦσι, παρὰ τὸ ἀφεγγές, ὡς ἄξυ- λον τὴν ὕλην.
8. [Ὅτι Ἔρυλον τὸν περὶ Ἰταλίαν, ὃν κατασχὼν Evavópoc ὃ τῆς μαντικῆς Καρμέντης υἱὸς ἔσχε τὴν χώραν, τρίψυχον yevé- σϑαι ὃ μῦϑος αἰνίττεται φιλοσοφώτατα" τριπλᾶς γὰρ ἔχειν τὴν 10 ψυχὴν δυνάμεις ὃ ἐν Φαίδωνι ΣΣωχράτης παραδίδωσιν, ἡνίοχον uiv τὸν νοῦν, ἵππους δὲ τὰς τῆς ψυχῆς δυνάμεις. ταύτῃ καὶ χαλινῶσαι τὴν ψυχὴν ϑεσπίζει τὰ λόγια"
χρὴ δὲ χαλινῶσαι ψυχὴν βροτὸν ὄντα γοητόν, ὄφρα μὴ ἐγχύρσῃ χϑονὶ δυσμόρῳ, ἀλλὰ σαωϑῇ. 15
τῆς γὰρ τῶν ὅλων φύσεως ἐξ ἐναντίων δυνάμεων τυγχανούσης, ἀνάγκη καὶ τῇ διὰ πάντων κεχωρηκυίᾳ ψυχῇ τὰς ἐναντίας ἐφαρ-- μόζειν ἀρχάς" τὸ μὲν γὰρ αὐτῆς λογικὸν ἐκ τῆς μονάδος, τουτ- έστι τοῦ νοῦ, τὸ δὲ ϑυμικὸν καὶ ἐπιϑυμητικὸν ἐκ τῆς δυάδος olov τῆς ὕλης ἐστί, κἂν εἰ τὸ λόγιον ὅλην τὴν ψυχὴν τριάδα ϑείαν 80 παραδίδωσι" φησὶ γὰρ ὃ αὐτός
p. 3 ψυχαῖον σπινϑῆρα δυσὶ κράσας ὁμονοίαις, 8 Virg. Aen, 8 560, ibique Serv, 11 Plat. Phaedr, p. 253 St.
5. Sabini nomen a vitis cultura, nomine rei consentaneo, ductom est; significat enim hoc nomen satorem vitis.
6. Messapia, Calabria, a Messapo.
7. Lucaniam admodum silvestrem: silvam enim secundum Jrveionem lucum Romani vocant, quod luce caret, quemadmodum Graece ἄξυλος dici- tur silva.
8. Erylum Italum, quo superato Evander Carmentae fatiloquae filius tenebat regionem, trium animorum fuisse perquam philosophice fabula sig- nificat: triplicem enim in animo inesse vim Socrates in Phaedone docet, aurigam rationem, equos autem animi vires. quare etiam frena iniici animo oracula iubent: "oportet hominem ratione praeditum frena iniicere animo, ne incidat in terram infaustam , sed conservetur salvus." universi enim na- tura cum ex contrariis viribus orta sit, etiam animo per omnia effuso con- traria initia convenire necesse est: pars enim animi ea quae mentis est par- ticeps, monade, id est mente, continetur, ea àutem quae est animi et volu-
“δία alitur, dyade tanquam materia; quanquam oraculum totum animum Wem divinam esse docet. dicit enim idem "animi scintillam duabus post-
DE MENSIBUS 1. - 5
γῷ xal νεύματι ϑείῳ, ἐφ᾽ οἷς τρίτον ἁγνὸν ἔρωτα, συνδετικὸν πάντων ἐπιβήτορα σεμνόν, ἔϑηκεν.
9. ὁ Εὔανδρος πρῶτος γράμματα ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος, τὰ λεγόμενα Κάδμου, εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐκόμισεν, οὐ τοσαῦτα μὲν δῦσα νῦν ἐστίν (οὐδὲ γὰρ οὕτως ἢ παλαιότης παραδέδωχε), μόνα δὲ ἕξ πρὸς τοῖς δέκα, τοῦ E xol τοῦ Q καὶ τοῦ qp ἀντὶ διπλῶν, τοῦ 8 καὶ τοῦ ᾧ καὶ τοῦ x ἀντὶ δασέων, τοῦ ἢ καὶ τοῦ ὦ ἀντὶ μακρῶν ὕστερον προσεξευρημένων. πέντε γὰρ ἦν τὰ πάλαι φω- γήεντα, τοῦ μὲν ε στοιχείου τὴν τοῦ ἢ παρεχομένου χρείαν, τοῦ 10 δὲ ὃ τὴν τοῦ ὦ, ὅπερ ἔτι καὶ νῦν παρὰ “Ῥωμαίοις ἐστὶ καὶ μόνῳ τῷ xoóvo τὴν δύναμιν ἀμείβει. ὕστερον δὲ Ἰάρκος Φλάβιος, γραμματιστὴς Ἰταλός, τοῖς Ἕλλησιν ἀχολουϑήσας τὰ λοιπὰ στοιχεῖα τοῖς Ῥωμαίοις ἐπέγραψεν" φιλεῖ γὰρ ὃ χρόνος ἐναμείβειν τὰ πράγματα.
15 10. Φοίνικες πρῶτοι τοκογλύφοι καὶ ὀβολοστάται τυγχά- vorrec γράμματα xol σταϑμοὺς καὶ ἁπλῶς τὸ κερδαίνειν ἐπενόησαν, ὅϑεν καὶ καπήλους αὐτοὺς οἵ ποιηταὶ καλοῦσιν. ἀλλ᾽ ἐπανίωμεν ὅϑεν ἐξεκλίνομεν.
11. τρισώματαν τὸν Γηρυόνην φασίν, οὐχ ὅτι τοσούτοις
950 ἐχρήσατο σώμασιν, ἀλλ᾽ ὅτι τρεῖς νῆσοι ἐν τῷ ὠκεανῷ κείμεναι συνεμάχουν αὐτῷ.
12. [ὅτι εὔριπος ὠνομάσθη ἡ μέσον τοῦ ἱπποδρόμου
4 ἐκόμισεν P: apud Schowium (S) ἐνεχόμεσεν , 8 προσεξευρη- μένων P: apud S προσευρημένων. 17 ἀλλ᾽ — ἐξεκλίνομεν
quam miscuit concordiis, ratione et numine divino, quibus tertium amorem castum , omnia coniungendi et fecundandi vim habentem, venerandum, ad- iunxit." 9. Kvander primus ex Graecia literas Cadmeas, quae dicuntur, in Ita- liam attolit, non totidem quidem quot nunc sunt (neque enim ita antiquitas tradidit), sed sedecim tantum, cum literae £ et & atque «p duplices, € et g et 2 adspiratae, 7 εἰ ὦ longae postea insuper invenirentur. qumnque emm erant antiquitus vocales, litera s literae 7; usum praebente, o autem literae ὦ, quod hodieque apud Romanos tenet , et solo tempore (id est mora) vim suam mutat, post vero M. Flavius grammaticus Italus, secutus Graecos, Roma- nis literis reliquas addidit. solet enim tempus res immutare. tl 10. Phoenices cum primi argentarii sordidique feneratores essent, li- teras librasque et omnino artem lucri faciendi excogitarunt, unde etiam in- stitores eos poetae nominant. sed redeamus unde digressi sumus. ᾿ 11. Tria habuisse corpora Geryonem dicunt, non quod tot usus foit corporibus, sed quod tres insulae in Oceano sitae belli ei sociae fuerunt. — 12. Euripus dicebatur crepido quae in medie Circo erat, a maritime
6 JOANNIS LYDI
κρηπίς, ἐκ τοῦ ϑαλαττίου ἴσως Εὐρίπου καὶ τῆς ἑπτάχις αὐτοῦ διαυλοδρομίας“ οὕτω γὰρ ἐπ᾽ ἐκείνου φασὶ συμβαίνειν. καὶ πυ- ραμὶς δέ ἔστιν ἐν μέσῳ τῷ σταδίῳ, ἡ δὲ πυραμὶς ἡλίου, ἐπεὶ ἄσχιος ὃ τοιοῦτος βωμός πάντων γὰρ τῶν οὐρανίων φωσφόρων σωμάτων σκιὰν ἀποτελούντων αὐτὸς μόνος ἔξω ταύτης ἐστί. καὶ 5 ἄνωθεν μὲν τῆς πυραμίδος ἐπὶ τοῦ εὐρίπου βωμοὶ τρεῖς, Κρόνου Zliüg Ἄρεος, κάτωθεν δὲ ᾿ἀφροδίτης Ἑρμοῦ καὶ Σελήνης. οὐ πλέον δὲ τῶν ἑπτὰ κύχλων ἤτοι σταδίων περὶ τὴν πυραμίδα, ἣν - γὰν ὀβελὸν καλοῦσι, διεπληκτίζοντο οἱ ἀγωνισταὶ διὰ τὸ τοσού-- τοὺς εἶναι τοὺς τῶν πλαγήτων πόλους, oc Χαλδαῖοι στερεώματα 10 καλοῦσιν, ἄνευ τοῦ σεληνιαχοῦ, διὰ τὸ μέχρις αὐτοῦ διήκειν τὸ τοῦ παντὸς ὑλικοῦ σκχύβαλον. τέσσαρσι δὲ καὶ εἴκοσι βραβείοις τὸν πάντα συνετέλουν ἀγῶγα διὰ τὸν ἐν πυραμίδι λόγον" δυοκαί- δεκα γὰρ γωνίας 4; πυραμὶς ἐπιδέχεται, τουτέστι στερεὰς τέσσαρας, ὧν ἑκάστη ix τριῶν" δὶς δὲ τὸν δώδεκα ἀριϑμὸν εἰς δύο τέμνον- 15 τες τὸν τῆς ἡμέρας καιρὸν ἔτι καὶ νῦν τελοῦσι. καὶ ἄλλως δέ πως jj πυραμὶς ἁρμοδία ἐστὶ τοῖς ἀγωνιζομένοις " Νεμέσεως γὰρ εἶναι γομίζεται.) '
19. πλεύίσας ἐχεῖθεν «Αϊνείας μετὰ πολλὰς ὅσας πλάνας κατάγεται ἐν πόλει τῆς Ἰταλίας λεγομένῃ “«Ἰαυρεντίᾳ, ἣν καὶ Ὄπ- 90 πιχήν φασιν ὑγομασϑῆναί( ποτε, ἐξ ἧζς καὶ ὀππικίζειν xol (ὡς τὸ
1 ἴσως add P, in quo totum hoo ita: Εὔριπορ καλεῖται ἐκ τοῦ θαλατ- τίου ἴσως εὐρίπου καὶ τῆς ἑπτάκις αὐτοῦ διαυλοδρομίας " πάντων γὰρ τῶν οὐρανίων φωσφόρων σωμάτων σκιὰν ἀποτελούντων, ἥλεορ μόνος ἔξω ταύτης ἐστίν. 16 πως Hasius; apud S ze, 19 οσαᾷ add P.
fortasse Euripo, qui septies reciprocatur: ita enim in illo dicunt accidere. et pyramis est in medio stadio; pyramis autem solis est, quoniam umbra caret eiusmodi ara: omnibus enim sideribus luciferis umbram efficientibus ille solus ejus expers est. et supra pyramidem in Euripo arae sunt tres, Baturni Iovis Martis, infra Veneris Mercurii et Lunae. neque vero plus quam septem curriculis, id est stadiis, circa pyramidem, quem nunc obelis- cum vocant, certabant cursores, propterea quod totidem sunt planetarum poli, quae Chaldaei firmamenta dicunt, excepto lunari, quoniam usque ad lum pervenit omnis materiae excrementum. quattuor autem et viginti missibus totum conficiebant certamen , secundum eam quae in pyramide est rationem: duodecim enim pyramis continet angulos, hoc est solidos quattuor, quorum quisque tres habet angulos planos: bis autem duodenarium numerum in duas partes dividentes diei tempus hodieque definimus. et alia qua ra- tione pyramis in eos convenit qui in curriculo certant; Nemesis enim esse putatur.
13. Aeneas cum illinc navigasset, post errores quam plurimos appelli- tur apud urbem Italiae, quae Laurentum dicebatur, quam etiam Opicam olim nominatam fuisse ferunt; unde et ὀπαιχίξειν (id est, opice loqui, opizare)
DE MENSIBUS I. 7
πλῆϑος) ὀφφικίζειν τὸ βαρβαρίζειν Ἰταλοὶ λέγουσιν. εἶτα ἐπι- γαμβρεύσας “4ατίνῳ βασιλεύοντι τῆς χώρας, αὐτός τε βασιλεύσας τρισὶν ἐνιαυτοῖς, οἴχεται." τοσούτων οὖν ἐπιξενωθέντων τῆς "Ira- λέας, ὥσπερ ἐδείχϑη, «Τατίνους μὲν τοὺς ἐπιχωριάζοντας, Γραι- 5 χοὺς δὲ τοὺς ἑλληνίζοντας ἐκάλουν, ἀπὸ «ἀατίνου τοῦ ἄρτι ἡμῖν ῥηϑέντος καὶ Γραικοῦ τῶν ἀδελφῶν, ὥς φησιν Ἡσίοδος ἐν Ka-
ταλόγοις" e. Zyoto» ἠδὲ “Ζατῖνον. κούρη δ᾽ ἐν μεγάροισιν ἀγαυοῦ Δευκαλίωνος 10 Πανδώρη Au πατρί, ϑεῶν σημάντορι πάντων,
μιχϑεῖσ᾽ ἐν φιλότητι τέχε Γραικὸν μενεχάρμην.
14. Ρωμύλος δὲ κτίζει τὴν Ῥώμην τῇ πρὸ δεκαμιᾶς κα- λανδῶν lMaiov, κατὰ τὸ τρίτον τῆς ἕχτης ἢ (ὡς ἕτεροι) κατὰ τὸ δεύτερον τῆς ὀγδόης. ἡ δὲ ὥρα τῆς πόλεως ὧρα δευτέρα, πρὸ
1510ítzc, ὡς Ταρρούτιος ὃ μαϑηματικὸς κατεστήριξεν, ἡλίου μὲν p. 6 ταύρῳ, σελήνης δὲ παρϑένῳ, Κρόνου δὲ ζυγῷ, 4 ιὸς δὲ λέοντι, Aotoc ζυγῷ, ““φροδίτης ταύρῳ, “Ἑρμοῦ κριῷ. ἀρχὴν δὲ ἐνιαυτοῦ δίδωσι Ῥωμύλος τὸν ἸΠάρτιον μῆνα πρὸς τιμὴν “ἄρεος" ἐξ αὐτοῦ γὰρ αὐτὸν γενέσϑαι λόγος δέκα μόνοις μησίν.
30 15. ἡ δεκὰς πλήρης ἀριϑμός ἐστιν, ὅϑεν καὶ παντέλεια
8 ἐπιξυωθέντων P. malim τῇ Ἰταλίᾳ 4 ἐδείχθη 1 ἐδείχ αὐτοὶς P. 8 εἶδε codex Barberinus (B). 12 "PousAog — δτι ἡ ὥρα τῆς Ῥώμης, ὅτε Ῥωμύλος ταύτην κτίζειν ἤρξατο, ἐστὶν ὥρα δευτέρα πρὸ τρίτης, ὡς Ταρρούτιος ὁ μαϑηματικὸς κατεστῆ-
«ριξε, Διὸς μὲν ἰχθύσι, Κρόνου δὲ καὶ ᾿ἡφροδίτης καὶ Ἄρεως καὶ Ἐρ- μοῦ σχορπίῳ, ἡλίου δὲ ταύρῳ καὶ σελήνης ζυγῷ. V. 17 ἀρχὴν δὲ ἐνιαυτοῦ 8: ἀρχὴ δὲ μαρτίου codices. -
et, ut vulgo pronunciatur, ὀφφικέξειν dicunt Itali pro barbare loqui. deinde cum Latini regionis illius regis filiam duxisset uxorem, atque ipse quoque tres annos regnasset, decessit. — tam multi igitur postquam peregre venerunt in Italiam, ut docuimus, Latinos indigenas, Graecos vero Helle- num lingua loquentes appellabant, a Latino, quem paulo ante commemora- vimus, et Graeco fratribus, ut dicit Hesiodus in Catalogis: Agrium atque Latinum. puella autem in aedibus generosi Deucalionis, Pandora, lovi
i, deorum omnium imperatori, mista concubitu Graecum peperit belli
bores sustinentem." .
14. Romulus autem condit Romam 11 kal. Maias, anno tertio Olym- piadis sextae, vel ut alii dicunt, secundo octavae: hora autem natae urbis secunda est, paulo ante tertiam, ut "Tarutius Mathematicus censuit, cum sol in Tauro esset, luna in Virgine, Saturnus in lugo, Iuppiter in Leone, Mars in Iugo, Venus in Teuro, Mercurius in Ariete, initium anni Romulus Mar- tium mensem esse voluit in honorem Martis: ex illo enim eum natum fama est — decem tantum mensibus. :
15. Decas plenus numerus est, unde et perfecta vocatur, quippe quae
^"
8 IOANNIS LYDI
καλεῖται, πάσας τὰς ἰδέας τῶν ἄλλων doi) ud» xal λόγων καὶ ἀναλογιῶν καὶ συμφωνιῶν περιέχουσα" γνώμων γὰρ ἐν τοῖς οὖσίν ἐστιν 5 δεκὰς πάντα χαραχτηρίζουσα, καὶ ἰδίως τὸ ἐν ἑκάστῳ ἄπειρον δρίζουσα, καὶ πάντων οὖσα συναγωγός τε καὶ συναχτιχὴ x«l ἀποτελεστικὴ τῶν ὅσα ἥ Tt νοητὴ περιέχει φύσις ἣ τε ὑπὸ 5 σελήνην. οὕτως γὰρ ἡμῖν παραδίδωσιν ὃ Παρμενίδης, πρώτιστα μὲν τὰ νοητά, δεύτερα τὰ ἐν τοῖς ἀριϑμοῖς, τρίτα τὰ συνεκτικά, τέταρτα τὰ τελεσιουργά, πέμπτα τὰ διαιρετικά, ἕκτα τὰ ζωογονικά, ἕβδομα τὰ δημιουργικά, ὄγδοα τὰ ἀφομοιωματικά, ἔννατα τὰ ἀπόλυτα, δέχατα τὰ ἐγκόσμιας. ὀρϑῶς οὖν αὐτὴν ὃ Φιλόλαος 10 P. 7 δεκάδα προσηγόρευσεν ὡς δεχτικὴν τοῦ ἀπείρου, Ὀρφεὺς δὲ κλω- δοῦχον, ἐξ ἧς, ὡσεὶ κλάδοι τινές, πάντες οἵ ἀριϑμοὶ φύονται.
16. διέμεινεν ἀπὸ Κρόνου ἕως κτίσεως Ῥώμης κατὰ τὸν ἐν σελήνῃ δρόμον παραφυλαχϑεὶς ὁ ἐνιαυτός " ἐπὶ δὲ Ῥωμύλου δρίζεται, ὡς ἐλέγομεν ἔμπροσϑεν, δεχαμηνιαῖος, τῶν μὲν ὑπὲρ 15 τριάκοντα ἡμέρας πολλῷ, τῶν δὲ ἐλάττονας λαχόντων μηνῶν" οὔπω γὰρ ἀπὸ τῆς ἡλίου κινήσεως ἐφυσιολογεῖτο αὐτοῖς τὸ τοῦ γρόνου διάστημα. [ὃ Πομπῶιος Νουμᾶς, ἐφ᾽ ob Πυϑαγόρας ἣν, δυοκαίδεκα μησὶ τοῦτον ἀριϑμεῖσϑαι διώρισε κατὰ τὸν ἐν Φαίδρῳ Σωκράτην, ὃς φησι τὰς τῶν ὅλων τάξεις τῇ δωδεχάδι 90 περιειλῆφϑαι" ἐπὶ τὸ πᾶν γὰρ ὃ ϑεὸς τῷ ἀριϑμῷ τούτῳ κατεχρή-
11 δεχάδα Nokkius. κλειδοῦχον P. 16 τριετάτης V : cf. 98 7, ubi BP τρία ἔτη pro τριάχοντα. 18 πομπήϊος B, πομπί- λινος V. 19 κατὰ τὸν ἐν Φαίδρῳ Σωχράτην ὅς] ὡς BP. 21
ἐπεὶ τὸ πᾶν ὁ B.
omnes reliquorum numerorum ef rationum atque proportionum consonantia- rumque species complectatur. norma enim in 115 quae sunt decas est, omni& charactere notans et propria ratione id quod in quaque re infinitum est, de- finiens et coniungendi congregandique atque perficiendi vim habens omoia quae complectitur natura, et quae rationis et quae sub luna est, ita enim nobis tradit Parmenides, prima esse ea quae sunt rationis mentisque, secunda quae numeris continentur, tertia quae continendi vim habent, quarta quae perficiendi, quinta quae separandi, sexta quae gignendi, septima quae arte aliquid perficiendi, octava quae similia faciendi, nona quae absoluta sunt, decima quae ad ordinem pertinent. recte igitur eam Philolaus δεκάδα no- minavit (a δέχεσθαι, accipere, capere), quippe quae capax sit infiniti: Or- pheus autem κλαδοῦχον (id est ramos habentem), ex qua ut rami omnes numeri nascantur.
16. Permansit inde a Saturno usque ad conditam Romam secundum lunae cursum constitutus annus; apud Romulum autem, ut ante diximus, decem mensibus definitur, nonnullis mensibus plures quam triginta dies, non- nullis pauciores sortitis. nondum enim ex solis motu rationb physica tem- poris intervalla ab iis explorata erant. Numa Pompilius, sub quo Pythago- ras fuit, ut in duodecim menses annus describeretur, constituit, secundum Socratem in Phaedro, qui universi ordines dodecade contineri ait: ad uni-
DE MENSIBUS I. 9
σατο διαζωγραφῶν αὐτό, ὥς φησιν ὃ Πλάτων.) οἰχεῖον γὰρ τὸ σχῆμα τοῦτο τῇ τοῦ παντὸς ἰδέᾳ" καὶ γὰρ κυκλικόν. ἐπεὶ καὶ ϑαυμαστή ἐστιν ἡ τῆς δωδεκάδος φύσις, διά τε ἄλλα καὶ ἐπειδὴ συνέστηκεν ἐκ τοῦ στοιχειωδεστάτου καὶ πρεσβυτάτου τῶν ἐν οὐ- 5 σίαις εἰδῶν παραλαμβανομένων, ὥς φασιν οἱ ἀπὸ τῶν μαϑημά- των, ὀρϑογωνίου τριγώνου (ui γὰρ τοῦδε πλευραί, ἐκ τριῶν οὖσαι xai τεττάρων καὶ πέντε, συμπληροῦσι τὸν ἀριϑμὸν τὸν δώδεχα, τοῦ ζωοφόρου κύκλου τὸ παράδειγμα.) καὶ ἐκ διπλασιασϑείσης ἑξάδος τῆς γονιμωτάτης, ἥτις ἐστὶν ἀρχὴ τελειότητος, ἐκ τῶν 10ἰδίων συμπληρουμένη μερῶν. διατάττει δὲ Νουμᾶς δυοκαίδεκα μηνῶν τὸν ἐνιαυτὸν πρὸς συντέλειαν τῶν τοῦ ἡλίου καὶ σελήνης δρόμων" καὶ ἐπὶ μὲν Ῥωμύλου ὃ νῦν καλούμενος ἸΠάρτιος μὴν πρῶτος ἦν, ἐπὶ δὲ Νουμᾶ προσετέϑησαν "avovágig καὶ Φε- βοουάριος. ἀρχὴν δὲ ἐνιαυτοῦ ὃ Novuüg ἄγειν ἐϑέσπισε "Po- 16 μαίοις, ὅταν ἥλιος τὸν αἰγόχερων μεσάζων αὔξει τὴν ἡμέραν, ἀπο-- στρέφων πρὸς ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νοτίου καμπτῆρος, προστιϑεὶς Tjj ἡμέρᾳ ἡμιώριον. καὶ οὐ μόνον οὕτως τὸν ἐνιαυτὸν διετύπωσεν, ἀλλὰ καὶ νόμισμα πρῶτος ἐχάραξεν, ὡς ἐξ αὐτοῦ ἔτι χαὶ νῦν γουμὸν οἱονεὶ Νουμανὸν τὸν ὀβολὸν χαλεῖσϑαι. ἀλλὰ μὴν καὶ φητὴν βασιλέων οἰκίαν, t; καλεῖται παλάτιον, κατὰ τὸν ἱερατικὸν διετάξατο ϑεσμόν. 17. ᾿Αδριανὸς ix τῆς «Αϊλίων ἐτύγχανε φαμιλίως οἱονεὶ
4 καὶ πρεσβυτάτου om P. 5 μαϑημάτων om ΒΡ, 7 τὸν δεέδεκα Nokkius: codices: τῶν 000. 8 xal éx om BP. 11 τῶν om P. 14 ἐνιαυτοῦ Roetherus: codices ἐνιαυτῶν ἄγειν 0 νουμᾶς P. 16 ὁ προστιθεὶς P. 17 ἐτύπωσεν P.
versum enim hoc deus numero usus est, illud describens, ut dicit Plato. ac- commodata enim haec forma universi speciei: est enim rotundum. etenim mira etiam est dodecadis natura, cum aliis de causis, tum quoniam constat ex simplicissima et antiquissima earum quae in essentiis comprehenduntur spe- cierum, ut. dicunt mathematici, triangulo rectangulo (buius enim latera, ex tribus constantia et quattuor et quinque, numerum duodenarium complent, tanquam circuli Zodiaci exemplum) atque ex duplicata hexade omnium fe- cundissima , quae est initium perfectionis, cum sit suis completa partibus (id est factoribus). describit autem Numa in duodecim menses annum, ut solis atque lunae cursus (non congruentes) inter se conciliaret, atque Romuli temporibus Martius mensis qui nunc dicitur, primus erat, sub Numa autem additi sunt Ianuarius et Februarius, initium autem anni ut esset Numa Ro- manis praecepit, quando sol Capricornum medium permeans diem auget, revertens ad nos a flexu meridionali, addens diei dimidiam horam. neque solum ita annum constituit, verum etiam numos primus signavit, ut ab eo bodieque numus (velut Numanus) obolus dicatur. verum enim vero etiam regum aedes, quod palatium dicitur, ad legem sacerdotalem instituit.
17. Adrianus ex Aeliorum fuit gente; unde visum est ei, ut Aeliorum
p. 8
10 IOANNIS LYDI
γενεᾶς" ὅϑεν ἔδοξεν αὐτῷ τὸ «Αϊλίων ὄνομα τοὺς ὑπηχόους προ- γράφειν. ὅϑεν καὶ «Αϊλία ἢ Ἱερουσαλήμ" καὶ γὰρ αὐτὸς αὐτὴν ἁλοῦσαν ἐπόλισεν. ΄
p. 9 18. ἴδιον ἀεὶ γέγονε τῶν ἀρχιερέων τὴν κεφαλὴν oxénety ἢ διαδεσμεῖν ταινίᾳ, καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τῶν “Ζατίνων. 5
19. ὁ δὲ Νουμᾶς τὴν βασιλικὴν ἐσϑῆτα εἰς τιμὴν ἡλίου
καὶ ᾿Αφροδίτης ἐκ πορφύρας καὶ κόκκου κατασχευάζεσϑαι διετύ-- — πωσεν (ὅϑεν καὶ Βλάττα ὄνομα “Ἀφροδίτης ἐστὶ κατὰ τοὺς Oolvi- xag), καλέσας αὐτὴν τὴν στολὴν πατρίως τραβαίαν, ἣν λέγεται πρῶτος ὃ "4γαϑοκλῆς ὃ Σικελιώτης εὑρεῖν. τραβαία δὲ εἴρηται 10 ὡσανεὶ τρίβαφος " ἐκ τριῶν γὰρ ἀποτελεῖται χρωμάτων, πορφύ- ρας xóxxov καὶ τῆς λεγομένης ἰσώτιδος βοτάνης, ἥτις ἐστὶν Aotoc. εἶτα προεστήσατο τὸν τῆς πόλεως φύλακα" ὕπαρχον δὲ αὐτὸν νῦν προσαγορεύομεν ἢ (ὥς τινες) πολέαρχον ἢ ἀστυδίχην, ὃν πάλαι πραίτωρα οὐρβανὸν ἔλεγον, ὃς καὶ πρωτεύειν τῆς Ρωμαίων γερου-- 15 σίας φαίνεται. καὶ τοῦτο δῆλον ἐκ τῶν ὑποδημάτων αὐτοῦ, ἐν οἷς σεληνίσκος τις ἐχτετύπωται εἷς τύπον τοῦ σίγμα στοιχείου, δι᾽ οὗ τὸν ἑκατὸν ἀριϑμὸν οἱ Ῥωμαῖοι σημειοῦνται (ἔστι γὰρ παρ᾽ αὐτοῖς τὸ λεγόμενον κάππα μιχρόν)" ὡς δῆλον εἶναι πρῶτον αἶ- τὴν ἑκατὸν εὐπατριδῶν" τοσούτους γὰρ ὃ Ῥωμύλος ἐξελέξατοι͵ 90
Ρ. 10 20. Ἅδιὸς σύμβολον ἀετός, "HAlov λέοντες, “ἄρεος λύχος, “Ἑρμοῦ δράκοντες.
Q1. πριβιλίψια νόμοι τινὲς ἰδιωτικοὶ ἀλλ᾽ o9 γενικοί,
4 καὶ Αἰλία] καὶ add P. 8 βλάπτου P. 17 σίγματος V.
nomen ii qui ipsius potes'ati subiecti essent suis nominibus praescriberent ; unde et Aelia Hierosolyma nominatur: etenim ipse eam captam condidit.
18. Proprium semper fuit pontificum caput obtegere aut vitta redi- mire, atque hoc a Latinis repetitum esse apparet.
19. Numa regiam vestem in honorem Solis ac Veneris ex purpura et cocco parari voluit; unde etiam Blattae nomen est apud Phoenices Veneri. vestem ipsam patrio serinone trabeam nominavit, quam primus Agathocles Siculus invenisse dicitur. trabea autem dicta est quasi τρίβαφος: ex tribus enim conficitur coloribus, purpura cocco et herba quae isatis appellatur, quaeque Martis est. deinde instituit urbis custodem: ὕπαρχον eum nunc appellamus aut (ut nonnulli) πολέαρχον aut ἀστυδίχην,, quem olim praetorem urbanum dicebant, qui etiam primas in senatu Romano partes habuisse vide- tur. atque hoc ex eius calceamentis cognoscitur, in quibus lunula expressa est ad literae C formam, qua Romani centenarium numerum significant (est enim apud illos Kappa minus, quod dicitur); ut appareat primum eum fuisse centum patriciorum: tot enim Romulus elegerat.
20. lovis signum aquila, Solis leones, Martis lupus, Mercurii ser- pentes. 21. Privilegia leges quaedam ad privatos pertinentes, sed non generales.
DE MENSIBUS T. 11
22. δεκανοί oi ῥαβδοῦχοι κατὰ Ῥωμαίους.
23. ἄκχη τὸ πρόσελϑε σημαίνει.
24. τὰ τῶν ἄλλων στρατιωτῶν ὀνόματα ἐπὶ ᾿ σανίδος ἀπεγράφετο" λέγεται δὲ παρὰ Ῥωμαίοις ματρίκιον τὸ πλατὺ καὶ
5 παχὺ ξύλον. οἷ γὰρ ἀρχαῖοι ξύλοις καὶ φλοιοῖς καὶ φιλυρίνοις πέναξι πρὸς γραφὴν ἐκέχρηντο, ὅϑεν ἔτι xal νῦν πρὸ τῶν ὑπάτων ἐπιφέρεται ὃ λεγόμενος τοῦ πραίτωρος σχρίβας. [χρόνῳ δὲ ὕστε-- ρον ὃ Πτολεμαῖος, συμβουλεύοντος, αὐτῷ “Ἀριστάρχου τοῦ γραμ-- ματικοῦ τὴν Ῥωμαίων ἀσπάσασϑαι προστασίαν, πρῶτος χάρτην
10 ἀποστείλας τὴν Ῥώμην ἐξένισεν, ἀντευδοχιμεῖται δὲ ὕμως παρὰ τοῦ Περγαμηνοῦ “Αττάλον, Κράτητος τοῦ γραμματικοῦ ἡγησαμέ- vov τῆς σπουδῆς πρὸς ἔριν “Δριστάρχου τοῦ ἀντιτέχνου αὐτοῦ" δέρματα γὰρ τὰ ἐκ προβάτων ἀποξέσας εἷς λεπτὸν ἔστειλε τοῖς Ρωμαίοις τὰ λεγόμενα παρ᾽ αὐτοῖς μέμβρανα. εἷς μνήμην p. 11
16 δὲ τοῦ ἀποστείλαντος ἔτι καὶ νῦν Ρωμαῖοι τὰ μέμβοαγα IItoya- μηνὰ καλοῦσιν) ἉΜἩτολεμαῖος δὲ ἐφεῦρε τὸν χάρτην.
Q9. ἱστέον δὲ Ῥωμαίοις τὸ κανοῦν ἐπὶ μὲν τῶν ἱερῶν σα- τούραν, ἐπὶ δὲ τῶν εὐωχιῶν ἐπουλαρίαν, ἣν ἀπαλαρίαν οἱ πολε λοὶ ἐξ ἀγνοίας προσαγορεύουσιν" ἐπούλας γὰρ τὰς εὐωχίας 'Ῥω-
20 μαέοις ἔϑος καλεῖν.
26. ἐδόκει μὲν μηκέτι ἐπ᾽ ἀγορᾶς ἀλλ᾽ ἐν τῷ παλατίῳ τὴν βουλὴν συνάγεσϑαι (τὴν δὲ τοιαύτην σύνοδον κομβέντον ἔϑος 'Ρωμαίοις καλεῖν ἀντὶ τοῦ συνέλευσιν). σιγῆς δὲ τοῖς πολλοῖς
2 aut ἄκηδε s. ἀκῆδε aut ἄδη Hasius, 8 στρατιωτῶν Osannus: codices στρατευμάτων. 5 παχὺ καὶ πλατὺ P. 43 χομβέν»- βίον τ΄
$22. Decani virgis instructi (lictores) apud Romanos. 99. ἄκη adi siguificat.
. 24. Reliquorum militum nomina in tabulam referebantur: dicitur autem Romanis matrix (sive matricula) latum et densum lignum. veteres enim lig- nis et corticibus tabulisque tiliaceis utebantur, in quibus scriberent, unde bodieque ante consules fert praetoris scriba qui dicitur. aliquo autem tem- pore post Ptolemaeus, suasore Aristarcho grammatico, ut Romanorum pa- trocinium amplecteretur, primus charta missa Romam hospitio excepit. ni- bilo autem secius gloria superatur a Pergameno Attalo, Cratete grammatico studium eius excitante propter contentionem Aristarchi, ipsius adversarii.
elles enim ovillas rasas politasque ut tenues fierent, misit Romanis, quas
ili dicunt membranas, inque memoriam eius qui misit hodie etiam Romani meinbranas Pergamenas nominant. — Ptolemaeus autem invenit chartam,
25. Scire oportet Romanis canistrum in sacris saturam, in conviviis
autem epulariam dici, quam vulgus ex ignorantia apalariam dicit: epulas
enim convivia Romani nominare consueverunt. Visum quidem est non amplius in foro sed in palatio senatum cogere: eiusmodi autem concilium conventum Romani dicere solent. silentio antem
12 IOANNIS LYDI
βουλευομένοις δεῖ. διὰ τοῦτο 2x τῆς περὶ τὴν σιγὴν σπουδῆς (σιλέν-- τιον δ᾽ αὐτὴν πατρίως καλοῦσιν) σιλεντιαρίους ἔκριναν ὀνομάζειν αὐτούς. πάντων δὲ σχεδὸν ἐναλλαγέντων διέμεινε τὸ τοῦ λεγομένου μαγίστρου φρόντισμα. ἐπείϑετο δὲ αὐτῷ τάξις τις πεντήκοντα τὸν ἀριϑμὸν ἀνδρῶν, of φρουμεντάριοι καὶ κουρίωσοι προσηγο- 5 ρεύοντο οἷον σιτῶναι καὶ περίεργοι" καὶ οἱ μὲν σιτῶναι τῆς εὐϑη- γίας τῶν ἐν τῷ παλατίῳ ἀντείχοντο, οἱ δὲ περίεργοι ἡγοῦντο τοῦ δημοσίου δρόμον.
Q7. κχλαβουλάριος ὀχηματικός" χλάβον γὰρ τὸν οἴακα καλοῦσιν. | 10
p. 12 28, βήλωξ ὀξύς, ὃς καὶ βεραιδαρικὸς ἔτι καὶ νῦν λέγε- ται. βεραίδους δὲ Ἰταλοῖς εἶναι δοκεῖ τοὺς ὑποζυγίους ἵππους, ὅπερ ἐστὶν ἕλκειν τὸ ὄχημα" ὅϑεν καὶ δασύνουσι γράφοντες τὸ ῥαίδας ὄνομα, ἐκ τοῦ ῥᾳδίως ἐπιρρήματος παρηγμένον" οἷ γὰρ βεραίδους τοὺς ῥαίδας ἐκτὸς λέγοντες σφόδρα πλανῶνται. 15
290. ἀντικουάριοι oí κατὰ Ἕλληνας καλλιγράφοι.
80. ὃ δὲ Νουμᾶς οὗτος βαρβαρικοῖς ταραττομένην ϑορύ- βοις τὴν Ἰταλίαν μεγάλην “Ελλάδα φκχονόμησε χληϑῆναι, πάντας τε τοὺς κλεινοὺς τῶν φιλοσόφων ἐξ αὐτῆς προελϑεῖν, ᾿Εμπεδοκλέα λέγω τὸν φυσικὸν καὶ ἄλλους πολλοὺς πρὸ “Ἀριστοτέλους. 20
31. καὶ τοῦτο δὲ πρὸς τοῦ Νουμᾶ διατέϑειται, ὥστε τοὺς ἱερεῖς χαλκαῖς ψαλίσιν ἀλλ᾽ οὐ σιδηραῖς ἀποχείρεσϑαι. ὃ γὰρ σίδηρος κατὰ τοὺς Πυϑαγορείους τῇ ὕλῃ ἀνάχειται" μέλας
1 διὰ τοῦτο add Lambec. Codin. p. 208. 5. κοριώσιοε apud S, 12 post ἵππους Hasius παρὼ τὸ βεραιδεύειν. 17 δὲ add P. 18 τὴν ἐταλίαν ϑορύβοις P. 21 ποὸΥ.
multitudine deliberante opus est: ex silentio igitur silentiarios eos nominare decreverunt. omnibus autem fere mutatis permansit magistri qui dicitur munus, cui parebat cohors militum quinquaginta numero, qui frumeatarii et curiosi nuncupabantur; et frumentarii rem frumentariam eorum, qui in pa- latio erant, curabant, curiosi autem publico cursui praeerant.
27. Clavularis vectorius: clavum enim gubernaculum appellant.
28. Velox celer, qui etiam veredarius bodie dicitur. veredi autem Ita- lis esse videntur equi subiugi, quod est vehere currum; unde etiam spiritu aspero rhedae nomen scribitur, ex ῥᾳδίως adverbio ductum; qui enim veredos dictos aiunt quod absque rheda sint, ii vehementer errant.
29. Antiquarii iidem qui Graecis χαλλιγράφοι.
80, Hic autem Numa [taliam, barbarorum quae perturbabatur tumul- tibus, ita instituit ut Magna Graecia dicta sit omnesque clari philosophi ex ea proficiscerentur, Empedoclem dico physicum et multos alios ante Aristo-
em. 31. Id quoque a Numa institutum est, ut sacerdotes aeneis forficibus *d non ferreis tonderentur. ferrum enim ex Pythagoreorum sententia ma-
DE MENSIBUS 1I. 13
γὰρ xai αὐτός, καὶ διὰ τοῦτο ἐγγὺς ἀνειδέου, πολυκάματός τε καὶ πολύχρηστος, ἀλλ᾽ οὐκ ἀπαϑύς ἔστι.
B. ΠΕΡΙ HMEPAZ. p. 18
1. ἡ φυσικὴ ἡμέρα ἀπὸ τῶν ἡλίου ἀνατολῶν ἕως δυσμῶν λαμβάνεται. ἀλλ᾽ οὐ παρὰ πᾶσιν οὕτως" Βαβυλώνιοι μὲν γὰρ 5 ἀπὸ ἀνατολῶν ἡλίου ἕως αὐτῶν λαμβάνουσι δυσμῶν, νυχτὸς οὐδ᾽ ὅλως μνήμην ποιούμενοι, οἷον οὐ xaJ^ ὑπόστασιν ἀλλὰ μᾶλλον κατὰ συμβεβηκὸς γινομένης" «Αἰγύπτιοι δὲ ἀπὸ ἑσπέρας τὴν ἐπι- φοιτῶσαν συναριϑμοῦνται ἡμέραν ἕως αὖϑις ἑσπέρας, διὰ τὸ πρὸ τῆς τοῦ παντὸς διακοσμήσεως σκότον ὑποτίϑεσϑαι τοὺς κοσμο-- fÜypágqovc, νύχτα τε πάντων μητέρα ὀνομάζειν. ὅϑεν οἱ μυϑικοὶ ἀπὸ “Τητοῦς τεχϑῆναι ζάρτεμιν ποιοῦσι καὶ “πόλλωνα, καὶ πρώτην "ortu οἱονεὶ ἀερότεμιν σελήνην, μεϑ᾽ ἣν τὸν ἥλιον. [εἴη δὲ ἂν “Τητὼ ἢ νύξ" xal γὰρ λήϑη κατ᾽ αὐτὴν καὶ ὕπνος ἐπιγίνεται. οἵ γε μὴν Οὔμβροι, ἔϑνος Ἰταλικόν, ἀπὸ μεσημβρίας εἷς μεσημ-- 16 βρίαν τὴν ἡμέραν ἔλαβον, [ὥσπερ καὶ οὗ ἀστρολόγοι ἐπὶ ταῖς γενέσεσιν».
1 πολυχάμητας apud 8: corr Roetherus. usitatius τολύκμητορ. οὐ] μὴ Hasius. 8 τὸ τῆς πρὸ τοῦδε τοῦ. — 1008P. 11 καὶ
-ούτην om P.
teriae tribuitur: namque nigrum etiam ipsum est et hanc ob causam prope accedit ad informe, et multum de illo laboratur multasque ad res utile eat, sed non sine passione (sensu).
II. DE DIEBUS.
1. dies naturalis a solis ortu ad eiusdem occasum numeratur, sed non apud omnes itidem. Babylonii enim ab ortu solis ad ipsum eius occasum eum pertinere statuunt, noctis nullam omnino mentionem facientes, quasi non secundum substantiam sed potius fortuito existeret. Aegyptii vero ἃ vespere incipientes venientem adnumerant diem ad sequentem usque vespe- ram, propterea quod ante universi dispositionem caliginem fuisse statuunt cosmographi, noctemque omnium rerum matrem nominant. unde nydici a Latona Dianam et Apollinem genitos faciunt, et priorem quidem Dianam CAortuuv, quasi ἀερότεμιν σελήνην, id est aéris secantem lunam), postea autem solem. fuerit autem Latona (Anteo) nox: nam oblivio (597) per eam et somnus (hominibus) obvenit. Umbri vero, populus Italicus, a me- ridie inde ad meridiem diem accipiebant, ut etiam astrologi in genituris,
14 IOANNIS LYDI
p. 14 9. πάώντας τοὺς ῥυϑμοὺς ἐκ τῆς τῶν πλανήτων κινήσεως εἶναι συμβαίνει" ὃ μὲν γὰρ Κρόνος τῷ .fogíp, ὃ δὲ Ζεὺς τιῶ Φρυγίῳ, ὃ δὲ Ἄρης τῷ “υδίῳ καὶ oí λοιποὶ τοῖς λοιποῖς κινοῦν - ται κατὰ τὸν Πυϑαγόραν πρὸς τὸν ἦχον τῶν φωνηέντων" ὃ μὲν γὰρ “Ἑρμοῦ τὸν a, ὃ δὲ 24gopodírgc τὸν ξ, ὃ δὲ ἥλιος τὸν ἢ, καὶ 5 ὃ μὲν τοῦ Κρόνου τὸν t, ὃ δὲ τοῦ “άρεος τὸν 0 καὶ σελήνη τὸν v,
ὅ γε μὴν τοῦ Διὸς ἀστὴρ τὸν ὦ ῥυϑμὸν ἀποτελοῦσιν. ὃ δὲ ἦχος τῶν ῥυϑμῶν ὡς ἡμᾶς οὐκ ἀφικνεῖται διὰ τὴν ἀπόστασιν. |
9. [ὅτε οἱ περὶ Ζωροάστρην καὶ Yoráozgv Χαλδαῖοι καὶ “Αἰγύπτιοι ἀπὸ τοῦ ἀριϑμοῦ τῶν πλανήτων ἐν ἑβδομάδι τὰς ἡμέ- 10 ρας ἀνέλαβον, καὶ τὴν μὲν πρώτην ἡμέραν μίαν, ὡς καὶ οἱ IIv- ϑαγόρειοι, καλοῦσιν ἐκ τῆς μονάδος, ὅτι μόνη καὶ ἀχοινώνητος ταῖς ἄλλαις "] πρώτη γὰρ λέγεται ἣ πρωτεύουσα τῶν μετ᾽ αὐτή», 7 δὲ μονὰς ἀμερὴς καὶ ἀμετάβολος καὶ αὐτοχίνητος καὶ ὡσαύτως ἔχουσα" ὑπὲρ ἀριϑμὸν γάρ ἐστιν. ὥστε οὐχ ἄν τις αὐτὴν καλέ- 15 σοι πρώτην, ἀλλὰ μίαν" οὐδὲ γὰρ ἐπὶ ἄρτιον οὐδὲ ἐπὶ τὸν περιτ-
p. 15 τὸν οὔτ᾽ ἐπ᾽ ἄλλον τινὰ ἀριϑμὸν μεϑίσταται. [ δικαίως ὧν αὐτοῦ τὴν δύναμιν ἐπέχοι τοῦ νοῦ, ὅπερ ἐστὶν ἀγαϑόν τε καὶ περιττόν, σον τε καὶ πεπερασμένον, καὶ φῶς καὶ εὐθὺ καὶ μόνιμον, ἄρρεν τε καὶ δεξιόν, νοῦς γάρ ἐστι (φησὶν ὃ μυστιχὸς λόγος) οὐσιώ-- 20 δης, ὃ ἅπαξ ἐπέκεινα μένων ἐν τῇ ἑαυτοῦ οὐσίᾳ καὶ πρὸς ἑαυτὸν συνεστραμμένος, ἑστώς τε xal μένων. ἀναφέρεται δὲ ἥ μονὰς
5 τὸ αι, τὸ ε, τὸ t, τὸ 0 codices: corr Roetherus. Hasius autem ubi- ue τὸ, nec ῥυθμόν, sed ῥυθμῷ. 6 σελήνης τὸ v P. 9 τι oí --- ἄλλαις] τὴν πρώτην ἡμέραν μίαν κατὰ τοὺς Πυϑαγο-
ρείους κλητέον (αλλ᾽ οὐ πρώτην) ἐκ τῆς μονάδος, διὼ τὸ μόνην | εἶχαι καὶ ἀκοινώνητον ταῖς ἄλλαις. BP. 18 ἡ) xa) P,
$9. Omnes toni planetarum motu efficiuntur: Saturnus enim Dorio, Iuppiter Phrygio, Mars Lydio, reliqui reliquis tonis moventur, ex Pythago- rae sententia, ad sonum vocalium : Mercurii enim stella ἃ, Veneris &, Sol ἢ, et Saturni stella ;, Martis õò et Luna 9, Iovis autem stella ὦ tonum effi- ciunt. sonus autem tonorum ad nos non pervenit propter distantiam, 8. Zoroaster et Hystaspes eorumque sequaces Chaldaei atque Aegyptii ἃ planetarum numero secundum hebdomadem distinxerunt dies, et prinum quidem diem μέαν (id est unum) vocant, ut Pythagorei quoque, a monade, quoniam ea sola est nec cum reliquis quidquam habet commune. primus enim dicitur numerus, qui principatum tenet eorum qui ipsum sequuntur, ' monas autem in partes dividi et immutari non potest, et per se ipsa movetur semperque eundem modum tenet; supra enim numerum est; ut eam non fa- cile aliquis dixerit primam, sed unam; neque enim in parem neque in im- arem neque in ullum alium numerum transit. merito igitur ipsius vim ha- buerit rationis, quod est bonum et praestans, par et finitum, et lux et re- ctum et sempiternum, virile e£ dextrum. ratio enim, ut est in mystico dicto, 'entiam habet, semel permanens in sua essentia, et ad se ipsa contracta,
DE MENSIBUS Il. . 15
εἰς 1dnóAAuva , τουτέστιν εἷς τὸν ἕνα ἥλιον, ὃς ᾿“πόλλων λέγεται διὰ τὸ ἄπωϑεν εἶναι τῶν πολλῶν" καὶ Ῥωμαῖοι δὲ αὐτὸν σόλεμ
ἤτοι μόνον λέγουσι. 4. πολλαῖς ὀνομασίαις καλεῖται ὃ ἥλιος. 5 Ἥλιος, Ὧρος, Ὄσιρις, ἄναξ, Zfibg vióc, ᾿Ἡπόλλων,
ὡρῶν καὶ καιρῶν ταμίης ἀνέμων τε καὶ ὄμβρων, ἠοῦς καὶ νυχτὸς πολυαστέρος ἡνία νεύων. 5. ὃ Πυϑαγόρας τὴν μονάδα Ὑπεριονίδα καλεῖ διὰ τὸ πάντων ὑπερεῖναι τῇ οὐσίᾳ, ὥσπερ καὶ ὃ νοητὸς ἥλιος), ὑπὲρ τὰ 10 ὄντα ἔχων τὸ εἶναι, “Ὑπεριονίδης κέκληται. ἀναφέρεται δὲ ἥλιος tlc μονάδα ὡς εἰχὼν ἐκείνης, οὐκ αὐτὸς ὧν ἦ μονάς. ἀλλὰ μὴν xal ἀχάμας" κάματος γὰρ ἐν τοῖς συνθέτοις, 7j δὲ μονὰς ἁπλῆ. p. 16 καὶ ἄρρην, ὅτι δὴ γονιμωτάτη καὶ τῶν μετ᾽ αὐτὴν αἰτία. ἴἰδια- φέρει δὲ ἡ μονὰς ἑνὸς ὡς ἀρχέτυπον εἰκόνος καὶ παραδείγματος 15 μίμημα. καὶ ὅπως, συνιδεῖν εὔχολον" εἰ γάρ τις τὰ τέσσαρω - καὶ εἴχοσι στοιχεῖα (τὰ γράμματα λέγω) εἷς ἀριϑμοὺς συλλογίσεται, εὑρήσει τρισχιλίους ἐννακοσίους ἐννενήχοντα ἐννέα τοὺς πάντας, οἷς προστιϑεμένης τῆς ἑξακισχιλίας μονάδος οἱ πάντες συλλογισϑήσον- ται ἐννακχισχίλιοι ἐννακόσιοι ἐννενήχοντα ἐννέα ἀριϑμοί, μεϑ᾽ οὕς 90 οὐδὲν παρὰ τὴν μονάδα λελεέίψεται. ὅϑεν τὴν αὐτὴν ἐπέχει γραμ-
2 πυλῶν V, — 5 Διόνυσος p Euseb. Praepar. evang. 3. — 7 »o- »
μῶν Eusebius , πολυαστέρου ἡνιοχεύων lIacobs A. P. 8 p. 949. 10
exe P. δὲ om P. 14 παράδειγμα μιμήματος Nokkius. 18 τῆς i£ax.] ἑξαχισχιλιάχις τῆς idem. μονάδος V. oi feci ex codicum e£
constans ac permanens, refertur autem monas ad Apollinem, id est ad unum solem, qui Apollo vocatur propterea quod remotus est a multitudine; atque Romani eum solem velut solum vocant.
4, Multis nominibus appellatur sol: Helios, Horus, Osiris, rex, Iovis filius, Apollo, temporum tempestatumque arbiter, ventorumque et pluvia- rum, aurorae et noctis multis stellis distinctae habenas tenens.
5. ras monadem Hyperionida vocat, quoniam omnibus prae- &at natura sua, ut etiam sol, qui sensu percipitur, quod supra ea quae sunt essentia sua eminet, Hyperionides dictus est. refertur autem sol ad mona- dem, tanquam istius imago, ut qui non ipse sit monas, sed tamen et ipse inexbaustus: exhauriri enim possunt quae composita sunt. monas autem simplex atque mascula est, quoniam est fecundissima, et eorum qui ipsam sequuntur numerorum causa. differt autem monas ab uno, ut forma primi- genia differt ab imagine et ab imitatione exemplum. quod quomodo st, fa- dle est ad intelligendum: si quis enim viginti quattuor elementa (literas dico) in numeros computabit, ter mille nongentos nonaginta novem universos esse reperiet, quibus monade sexies millies addita omnes computati erunt novies
nille nongentae novem monades erunt, post quas nihil praeter monadem re- liquum erit. quocirca eandem tenet scripturam myrias atque monas, utpot-
16 IOANNIS LYDI
μὴν 3; μυριὰς τῇ μονάδι, ὡς ἀρχῆς αὐτῆς ἅμα καὶ πέρατος οὔσης τῶν ἀσωμάτων οὐσιῶν, ὧν εἰσὶ παραδείγματα οἱ ἀριϑμοί. Ὀρφεὺς δὲ τὸν ἕνα ἀριϑμὸν üyviéa καλεῖ, τουτέστιν ἀμερῆ" οὐδὲν γὰρ τῶν μερῶν τοῦ ἀριϑμοῦ περὶ αὐτόν, οὐχ ἡμιόλιον, οὐχ ἐπίτριτον, τέλειος ἐπεὶ ὅλος. διαφέρει δὲ μονὰς ἑνὸς ἦ διαφέρει ἀρχέτυπον 5 εἴχόνος" παράδειγμα μὲν γὰρ 7j μονάς, μίμημα δὲ μονάδος £v. τοσαῦτα μὲν περὶ τῆς μιᾶς, ἣν, ὡς ἔφην, πρώτην τὸ πλῆϑος καλεῖ, ἣν κατ᾽ αἴσϑησιν ἡλίῳ ἀνέϑεντο, ταμίᾳ μὲν τοῦ παντὸς αἰσϑητοῦ φωτός, δι᾽ οὗ ϑερμαίνει τε ἅμα καὶ ἠρέμα ξηραίνεε τὰ σώματα, ἑνὶ τῶν πλανήτων καϑ'᾽ Ἕλληνας, κἂν εἰ Ζωροά- 10 στρης αὐτὸν πρὸ τῶν ἀπλανῶν τάττῃ.
p 1 . 6. τὴν δὲ δευτέραν ἡμέραν τῇ σελήνῃ φαίνονται οἵ φυσι- xol ἀναγράφοντες, ὑγραινούσῃ τε ἅμα καὶ μετρίως ϑερμαινούσῃ,», τουτέστι τῇ τῆς ὕλης ἐφόρῳ. ὅϑεν καὶ “Ἄρτεμις λέγεται, ἀπὸ τοῦ ἀρτίου καὶ ὑλικοῦ ἀριϑμοῦ" [τὸ γὰρ ἄρτιον μέσον ὃν διασπᾶταε, 15 διαιρουμένου τοῦ ἑνός, μόνος δὲ ἀδιαίρετος ὃ περιττός. ὃ μὲν γὰρ ἄρρην ἀριϑμὸς τετράγωνος, αὐγὴ καὶ φῶς, ἐξ ἰσότητος πλευ-- ρῶν συνεστώς, ὃ δὲ ϑῆλυς ἑτερομήχης, νύχτα καὶ σκότον ἔχων διὰ τὴν ἀνισότητα. 6 δὲ ἑἕτερομήκης τὴν μὲν ἐλάττονα πλευρὰν ἐλάττονα ἔχει ἑνί, τὴν δὲ μείζω περιττοτέραν ἑνί, ὥστε ὃ δύο 90 ἀριϑμὸς o) καϑαρός, πρῶτον μὲν ὅτι κενός ἔστι καὶ οὗ ναστός, τὸ δὲ μὴ πλῆρες οὗ καϑαρόν. ἀρχὴ δὲ ἀπειρίας καὶ ἀνισότητος,
12 «jj om P. 15 àv διασπᾶται] διασκᾶται οὐ Nokkius.
quae initium simul et finis est essentiarum corpore carentium, quarum sunt exempla numeri. Orpheus autem unum numerum ἀγυεέα (hoe est membro- rum expertem) vocat, id est eum qui in partes dividi non potest: nulla enim numeri partitio in eum cadit, neque sesquialtera neque sesquitertia, quoniam totus est perfectus. differt autem monas ab uno, ut differt forma primigenia εὖ imagine: exemplum enim monas est, imitatio autem monadis unum. haec quidem de uno die, quem, uti dixi, primum vulgus vocat, quem secundum sensum soli dicabant, distributori omnis lucis in sensus cadentis, qua cale- facit simul et facile arefacit corpora, uni planetarum ex Graecorum senten- tia, nanquam Zoroaster eum ante fixas stellas collocat.
Ly ecundum diem lunae attribuere physicos cognitum est, madefa- cienti simul et modice calefacienti, id est praesidi materiae. quocirca etiam "Aettuig vocatur, a numero pari (qui ἄρτεος Graece dicitur) et materiali:
ar enim medium divellitur, utpote cum unum (non) dividatur; solus autem mpar numerus dividi non potest, masculus enim numerus quadratus, splen- dor et lux, laterum aequalitate constans; femineus vero altera parte longior, noctem habens et tenebras propter inaequalitatem: longioris autem altera parte numeri minus latus minus est uno, maius vero maius uno. itaque se- cundarius numerus non purus est, primum quidem, quoniam vacuus est ne- ^ue impletus: atqui quod non plenum, id impurum, principium autem in-
DE MENSIBUS I]. 17
ἀπειρίας μὲν διὰ τὴν ὕλην,. ἀνισότητος δὲ διὰ τοὺς ἑτερομήκεις, ὅϑεν οἱ παλαιοὶ ὡς ὕλην καὶ ἑτερότητα τὴν δυάδα παραλαμβά: γουσι. καὶ τόλμαν δὲ] οἱ περὶ Φερεκύδην ἐκάλεσαν τὴν δυάδα, [xai δρμὴν καὶ δόξαν καλοῦσιν, ὅτι τὸ ἀληϑὲς καὶ ψευδὲς ἂν 50ó5y ἐστίί πανσόβητος γὰρ 5 ὕλη καὶ ἄστατος καὶ πολυμετά- βολος, κακυπαϑής τὲ καὶ πόνων ὑπομονητική, κατὰ φύσιν τὸ περιστὸν καὶ διεστὼς ἔγουσα" ὃ γὰρ ἄξων μέσος, διὰ παντὸς ἥκων τοῦ οὐρανοῦ, πρῶτος τὴν εἷς δύο τομὴν καὶ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἀπό- στασιν ἀποφαίνει, αἴτιος δὲ τῆς πάσης τοῦ αἰσϑητοῦ κινήσεως, 10 xai πάντῃ τῶν νοητῶν κεχωρισμένος. ταῦϑ' οὕτως ἔχοντα ὃ Nov- μᾶς εὑρὼν Ῥωμαίοις τὸν δυϊκὸν ἀριϑμὸν ἀπηγόρευσεν ἐν ταῖς ἑορταῖς" οὐδὲ γὰρ ἀριϑμοῦσιν οἱ Ρωμαῖοι, ὥσπερ πρὸ τεσσάρων p. 18 xal τριῶν, οὕτω καὶ πρὸ δύο λέγοντες, ὡς καὶ “4ϑηναῖοι τὸ πρὶν τὴν δευτέραν ἐξήρουν τοῦ Βοηδρομιῶνος, ὡς Πλούταρχος ἐν Συμ- 15 ποσίῳ φησί.)
. 7. [τὴν δὲ τρίτην ἡμέραν ἀνέϑεντο Πυρόεντι (ἄῤης δ᾽ ἂν εἴη ovroc παρ᾽ Ἕλλησι), τουτέστι τῷ ἀερίῳ καὶ γονίμῳ πυρί, ὅπερ ἐξάπτει τὴν τοῦ παντὸς αἰσϑητοῦ φύσιν καὶ ἀργεῖν οὐκ ἐᾷ, ξηραῖο ν yo» ἅμα xol ῥοιζηδὸν ϑερμαῖνον. “ρας δὲ παῖδά quot τὸν 24pta,
ϑοτουτέστιν ἐχ τοῦ ἀερώδους τὸ διειδὲς καὶ λεπτομερὲς πῦρ" ὅϑεν ol
—
4 ὁρμὴν] τομὴν BP. - ἀποκαλοῦσιν BP, evdig P. 5 ind δ Hasius. τρίτων apud 5. 14 send pro- blem. 9 6. p. 1063 Wytt. 16 τὴν — “Ἔλλησι) τὴν τρίτην τῷ ἄρει P. 18 ἐξάγει Hasius 19 ἐκθερμαῖψον P, 20 diqei^ δους) &Qtog P, omissis rà διειδὲς καὶ
flaitatis atque innequalitatis, infinltatis propter materiam, in&equalitatis vero propter numeros altera parte longiores. quapropter veteres dyadein in ma- teriam ac diversitatem dccipiunt, et audaciam etiatn Phetecydes nuntupa- vit dyadem, et impetuth atque opinionein notnihhht, quoniatn vértim et fal- sum in opinione est. omnibus enim cedit tiiaterlà et instabilis est atqüe iri multas formas mutabilis, et malorum tolerans laboruthqtte perpetieris, habens natura id quod dividi potest ac distat. — dxls enim medius, per tottidi caelum pertinens, primus in. duas pirtes divisionetit et sb utig distántiàdi prodit, omnemque eorum quae In sensus Caddut efficit totum, et ab iis qude mente perciplüntut omtitio alienus est. haec ita se habere cum Nüma repperis- set, Secühdaril nümefri usan ift feriis intetdixit! neqtie eflim numerant Romani, üt, quetiadmodum dicuht dtité quarttun et tertitmm, itá etiam ante secündüfh dicant: at Áthehiehses quoqae ollm secundam ex Boë- &rofmione mere exitmebart, tit Platarchus in Convivio tradit, - 7. 'Fferttm diem dicabant Pyroeiti ("4onc hic Graecis fuerlt), id est igní a?rio et fetifico, qtti accendit omttiurh rertim in setisus caderttitum maturam, rec sinit esse inefficaces, strefacietis simül et magno cum impetir cmlefaciens. Jttnohis aütem filiam dicünt Martem, id est igtiem perst loannes Igdus, 2
18 JOANNIS LYDI
μυϑικοὶ ζευγνύουσι τὴν 249 podirzv ποτὲ μὲν “Ηφαίστῳ τῷ χϑονίῳ πυρί, ποτὲ δὲ "Modi τῷ ἀερίῳ" διὰ γὰρ τούτων τὸ πᾶν αἰσθητὸν ζωογονεῖται, ὡς εἴρηται. μεγίστη δὲ ἡ τῆς τριάδος καὶ κατ αἰσϑη- - σιν δύναμις" ὃ γὰρ κατ αὐτὴν ἀριϑμὸς τοῖς γεννητοῖς ἐπιδέδωχε γένεσιν αὔξησιν τροφήν. καὶ οὐχ ἁπλῶς εἴρηται “τριχϑὰ δὲ πάντα 5 δέδασται,“ τριῶν ὄντων καὶ αὐτῶν τῶν οὐρανίων σωμάτων, τοῦ τε αἰϑερώδους ἀστρώδους τε καὶ λιϑώδους. καὶ τῶν περιττῶν ἀριϑμῶν ἀρχὴ * τριάς, ὅϑεν καὶ ἰδικὸς ἀριϑμὸς ὃ τρία καλεῖται» p. 19 μερισμὸν ἢ διαίρεσεν οὐκ ἐπιδεχόμενος" ὅτι πάντων ἄρχει τῶν ἀριϑμῶν 1j τριὰς ὡς ἀρχὴ τυγχάνουσα τῶν περιττῶν πάντων, πλη-- 10 ρούντων καὶ μηδέπυτε λειπομένων. καὶ τρεῖς πρῶται κατ Ὀρφέα. ἐξεβλάστησαν ἀρχαί, νὺξ καὶ γῇ καὶ οὐρανός. ϑεῶν δὲ τῶν ἐν yevé— σει τρία γένη, οὐράνιον ἐπίγειον καὶ τὸ μεταξὺ τούτων. τρία δὲ καὶ τῆς ψυχῆς τὰ κυριώτατα, λογικὸν ϑυμικὸν καὶ ἐπιϑυμητικόν. τρία δὲ καὶ νοῦ εἴδη “ἀριστοτέλης παραδίδωσι, τὸ ὑλικόν, τὸ xa9" 15 ἕξιν, τὸ ϑύραϑεν" ἐξ ὧν καὶ τρεῖῤ ἰδέαι, φύσις μάϑησις ἄσχησις. καὶ αὐτῆς δὲ τῆς πάντα κινούσης μουσικῆς κατὰ τὸν Θεόφραστον τομαὶ τρεῖς, λύπη ἡδονὴ ἐνθουσιαυμός. ἀλλὰ μὴν καὶ δώματος τρεῖς ai κινήσεις, φορὰ νόμος πρόβασις. τρεῖς δὲ καὶ σφαιρῶν ai
5 χὰν] πνεῦμα BP. 8 de εἴρηται add. P. T καὶ τῶν --- deri] waoecdo γὰρ ἀριθμῶν Penal εἶναι P. 1 xal
τρεῖς — 81 rovti»] οὐράνια ἐκίγεια καὶ καταχθόνια P, 13 dà &dd P, [18 τὸν — τὸν --ἐὁν Ρ' 17 κιρνώσης P.
euum ae tenhem ex aérió ortum. quamobrem mythici iungunt Venerem modo Vulcáno tanquam igni terrestri, modo Marti velut aétio: ex his enim quiequid ἴῃ sensus cadit generatur, ut ante dictüm est. maxima autem triadis ad sensum quoque est potestas : illius enim nunierus rebus genitis tribuit ortum iücrémentüm nutrimentum. neque temere dictum est tripliciter omnia partita surit," cum tria sint ipsorum quoque caeléstium corporum gerere, aethereum sidereum lapideumque. et imparium nume- rorum principium trias est, quamobrem etiam proprie ntimerus vocatur ter- fiarius numerus, utpote qui divisionem vel partitiorer nor patitur; quoniam omnium numerorüm agmien ducit trias, Cum principium sit omnium impa- rium, plenorum reque ünquam intermittetitium. et tria prima secundum Or- phea prodierunt principia, nox ét tetra et caelum. deorum autem (eorum qui generati sunt) tria genera, caeleste, terrestre, et id quod inter haec me- ium collocatur. tres etiam animi partes principales, ea quae mentis est particeps, ea quae est animi, atque éa quae voluptate alitur (sive rationalis animosa et concupiscens). tres etiam ratiohis species Aristoteles tradit, i rationem securidum habitum, extraneam; unde tres etlam ideae, natura disciplina exercitatio. et ipsius omriium moventis musicae secundum "'Theophrastum distinctiones tres, tristitia voluptas afflatus divinus. enim rero etiam corporis tres motus, latio variatio accretio, tres etiam globorum
«
DE MENSIBUS IL 19
συστάσεις, κέντρον διάμετρον περιφερές. τρεῖς δὲ xol κινήσεις τῶν ἀστέρων, προποδισμὸς ὑποποδισμὸς ἀκρωνυχία. τρεῖς δὲ σω- μάτων διαφοραί" τὰ μὲν γάρ ἔστιν ὑλικά, τὰ δὲ ἀέρια, τὰ δὰ ἐμπύρια, ὡς ὃ Χαλδαῖος παραδίδωσι. τρία δὲ καὶ ἑκάστου κινή- ὅματος σχήματα; πλάτος βάϑος μῆκος. τρεῖς δὲ καὶ οἵ τὸ ζωδια- xà» πλάτος δρίζοντες κύκλοι; ϑερινὸς τροπικός, χειμερινὸς τροπι- χός, ἰσημερινός. τρία δὲ καὶ τὰ ὑπέργεια κέντρα, ἀνατολὴ δύσις μεσουράνημα. καὶ ὃ σύμπας κόσμος ἐκ τριῶν δυνάμεων συστῆναε λέγεται, ἀριϑμητικῆς γεωμετρικῆς ἁρμονικῆς. καὶ πολλὰ ἄν τις 40 εἴποι περὶ τῆς xav αἴσϑησιν τριάδος. ἣ γὰρ νοητὴ ὑπερβέβληκε τὴν παροῦσαν ἐξέτασιν. ἴσμεν γὰρ ὅτι ἢ τριὰς τὴν τῶν ϑείων πρόοδον ἐκίνησε καὶ στάσιν αὐτοῖς τὴν αἰώνιον ἀπειργάσατο ἐν τῷ αὐτῷ εἴδει, ὥς φησιν ὃ Πυϑαγόρειος "2xeAog ῥήμασι τούτοις» “ ἡ τριὰς πρώτη συνέστησεν ἀρχὴν μεσότητα καὶ τελευτήν: 4j γὰρ 157:epirr?) καὶ περαένουσα ἰσότης δημιουργός ἐστι κατὰ τὴν τετρά-- γωνὸν φύσιν" τὸ γὰρ ϑεῖον τρισὶ τούτοις χαρακτηρίζεται, τῷ ἐφετῷ, τῷ ἱκανῷ, τῷ τελείῳ. ἔτι μὴν καὶ ὃ ἐν Φαίδρῳ Σωκράτης, ἀλλὰ μὴν καὶ ὃ ἐν Πολιτείᾳ παραδίδωσιν ὅτι τὸ νοητὸν τρίτην τινὰ φύσιν ἐν τῷ ϑείῳ τίϑεται" ἔστι γὰρ αὐτοῦ τὸ μὲν ἀκρότατον οὐσία, τὸ
8 ἐστιν add P. 4 κινήματος σώματος Roetherus, κινήματα, idque post σχήματορ, n B καὶ ὁ — ἁρμονεκῆρ) haec post illa καὶ πολλὰ — τριάδος ponunt libri scripti et editi. 9 λέ- γεται συστῆναι P. — 12 αἰώνιον αὐτοῖς P. 18 ἔδει S. κεκίς ΔιοοΟΎ, 17 Phaedr. p. 258. 18 RP. 6 p. 607.
gübstantiae, centrum diametrus peripheria, tres etiam stellartm motus, progressus recessus statio summa (sive vertex). tres corporum varie- tates: quaedam enim sunt materialia, quaedam aeria, ignea quaedam, ut 'Chaldaeus tradit. tres praeterea corporis cuiusque dimensiones, lati- tudo altitudo longitudo. tres etiam signiferam latitudinem (1. e. p ) terminantes circuli, tropicus aestivus, tropicus brumalis, aequinoctialis, tres etiam cardines caelestes, ortus occasus meridies, et multa (praeterea), aliquis dixerit de triade, quoad in sensus cadit. universus etiam mundus tribus viribus contineri dicitur, arithmetica geometrica harmonica: ea enim quae mente percipitur (intelligibilis), transcendit hancce quaestio- nem. scimus enim triadem divinarum rerum proventum movisse, et sta- tionem iis aeternam effecisse in ipsarum sede, ut ait Ocellus Pythagoreus verbis his: "trias prima constituit initium, medium et finem," impar enim et definiens aequalitas creatrix est, secundum naturam quadratam: divi- num enim his tribus insigne est, eo quod summo studio appetimus atque exoptamus, eo quod sufficit, eo quod perfectum est. praeterea etiam, Bocrates in Phaedro et vero etiam in Republica docet rationale (s. id quod rationis , particepe est) tertiam quandam naturam in divino consti- tuere: est e eius pars süprema essentia, media vi(a, extrema vero ratio. sed dicat fortasse quispiam: quaénam cominunio est iuter sensi-
20 . JOANNIS LYDI
δὲ μέσον ζωή, τὸ δὲ ἔσχατον νοῦς. ἀλλ᾽ ἴσως ἐρεῖ τις “ποία xoi- γωνία τοῖς αἰσϑητοῖς πρὸς τὴν νοητὴν τριάδα;" ἱστέον τοίνυν ὅτε τρεῖς τριάδας ὃ Τίμαιος παραδίδωσι, καὶ μάρτυς ὃ Πρόκλος ἐν “Ὑποτυπώσει τῆς Πλάτωνος φιλοσοφίας φάσχων ὅτι ἥ τῶν νοητῶν ἀχρότης τριὰς οὖσα verr:) καὶ μονάς ἐστιν" ἑνὰς γὰρ τυγχάνειν 5 δύναται ἐν ἑαυτῇ, τὴν πασῶν δυνάμεων αἰτίαν ἔχουσα καὶ οὐσίαν, ὥς φησιν ὃ Παρμενίδης. πάντα γὰρ τὰ νοητὰ ἐν τῇ τριάδι περιέ- χεται, καὶ πᾶς ὃ ϑεῖος ἀριϑμὸς ἐν τῇ τάξει ταύτῃ προελήλυθεν, , ὡς καὶ αὐτὸς ὁ Χαλδαῖος ἐν τοῖς λογίοις . “τῆσδε γὰρ ἐν τριάδος κόλποισιν ἐπάρχεϑ᾽ ἅπαντα" — 10 xal πάλιν “τῇσδε γὰρ ἐκ τριάδος πᾶν πνεῦμα πατὴρ ἐχέρασε! διὰ τοῦτο οἱ Πυϑαγόρειοι τριάδα μὲν ἐν ἀριϑμοῖς, ἐν δὲ σχήμασε τὸ ὀρϑογώνιον τρίγωνον ὑπυτίϑενται στοιχεῖον τῆς τῶν ὅλων γενέ: p. 21 σεως. ἕν μὲν οὖν μέτρον ἐστί, καϑ᾽ ὃ συνέστη ὁ ἀσώματος καὶ 15 γοητὸς κόσμος" δεύτερον δὲ μέτρον, καϑ' ὃ ἐπάγη ὃ αἰσϑητὸς οὐρανός, πέμπτην λαχὼν καὶ ϑειοτέραν οὐσίαν, ἄτρεπτον καὶ ἀμε- τάβολον" τρίτον δέ, xa9? ὃ ἐδημιουργήϑη τὰ ὑπὸ σελήνην, ἐκ τῶν τεσσάρων δυνάμεων γένεσιν καὶ φϑορὰν ἐπιδεχόμενα.] ' 8. [τὴν δὲ τετάρτην ἡμέραν Στίλβοντι, ἑνὶ τῶν πλανήτων 20 κατ᾽ ΑἸϊγυπτίους οὕτω καλουμένῳ, ἀνέϑεντο, ὃς ἐξ ἴσου ποτὲ μὲν ὕγραζει ποτὲ δὲ ξηραίνει, πνευματούμενος ὑπὸ τῆς περὶ τὸν ἥλιον
7 Plat. Parmen. p. 145. 20 Σείλβοντι — καλουμένῳ) τῷ 5oug
,
BP, omissis mox Ἑρμοῦ — βούλονται.
bilia (s..ea quae in sensus cadunt) ac triadem intelligibilem (s. quae intellectu percipitur)? tenendum igitur tres triades a 'l'imaeo tradi, quod testatur etiám Proclus in descriptione philosophiae Platonicae, dicens summitatem (s. apicem) rerum intelligibilium (quae trias est intelligibilis) etiam motadem esse: moras enim in se ipsa esse potest, utpote quae omnium virium causam in se habet et substantiam, uit ait Parmenides. omnia enim intelligibilia in triade continentur, et unusquisque divinus numerts hoc ordine prodiit, tt ipse quoque Chaldaeus in oraculis "in huius enim triadis gremio omnia esse coeperünt." etiterum "ex hac enim triade omnem spiritum pater miscuit." propterea Pythagorei trladem in nume- ris, in figuris autem triangulum rectangulum ponunt elementum genera- tlonis universi. unus igitur modus est, secundum quem exstitit incorpo- reus et intelligibilis mundus; secundus modus, secundum quem constitutum est sensibile caelum, quintam sortitum eamque diviniorem naturam, immo- bilem atque imntutabilem ; tertius autem, secutidum quem creata sunt ea quae sub luna sunt, quae ex quattuor viribus ortum et interitum assumunt. 8. Quartum diem Stilboni (uni planetarum, qui secundum Aegyptios
ita vocatur) attribuebant, qui pariter modo madefacit modo arefacit, cum Yvaecipiti motu circum inflammetur: Mercurii autem stellam hanc
. DE MENSIBUS Il. 21
ὀξυχινησίας" “Ἑρμοῦ δὲ τοῦτον Ἕλληνες εἶναι βούλονται. αὐτῷ τοίνυν τὴν τετράδα οἱ φιλοσοφοῦντες ἀνέϑεντο ὡς ἐφόρῳ τῶν μι- γάδων ψυχῶν" τὰ γὰρ τῆς ψυχῆς στηρίγματα τέσσαρά ἐστι, νοῦς ἐπιστήμη δόξα αἴσϑησις. ψυχὴ γὰρ dv9pdnov, φησὶν ὃ Πυϑαγό- 60&c, ἔστι τετράγωνον ὀρϑογώνιον. ᾿ἄρχύτας δὲ τῆς ψυχῆς τὸν ὅρον οὖκ ἐν τετραγώνῳ ἀλλ᾽ ἐν κύχλῳ ἀποδίδωσι, “᾿ διὰ τοῦτο ψυχὰ τὸ αὐτὸ κινοῦν, ἀνάγκα δὲ τὸ πρῶτον κινοῦν, κύχλος δὲ τοῦτο ἢ σφαῖρα καὶ οὕτω μὲν ἐπὶ τοῦ νοητοῦ. οὐδὲν δὲ ἧττον κἀπὶ τοῦ p. 22 αἰσθητοῦ ἔστι συνιδεῖν ἐν ταῖς τῶν ζῴων γενέσεσι" πρῶτον μὲν 10γάρ ἐστε σπέρματος καταβολή, δεύτερον δὲ dj εἷς τὰ γένη διαμονή, τρέτον αὔξησις καὶ τέταρτον τελείωσις. ἀλλὰ μὴν τέσσαρές τε ἡλίου τροπαί, καϑ' ἃς τὰ ὄντα συντηρεῖται, ἰσημερίαι dio, ϑερινὴ καὶ χειμερινὴ τροπή, τέσσερες δὲ καὶ αὐτῆς τῆς σελήνης αἵ πρῶ- ται φάσεις ὥσπερ δίζαι καὶ ἀρχαί, σύνοδος, πανσέληνος, διχότο-: 15 μοι δύο, ἑκάστης φάσεως ἀλλοιούσης τὴν ἐνέργειαν " ἀπὸ μὲν γὰρ συνόδου ἕως διχοτόμου ὑγραίνει, ἀπὸ δὲ ταύτης ἕως πανσελήνου ϑερμαίνει, ἀπὸ δὲ ταύτης ἕως τῆς δευτέρας διχοτόμου ξηραίνει, ἐκ δὲ ταύτης ἕως ἐπὶ σύνοδον ψύχει. ἔνϑεν οἴμιαι τοὺς περὶ γεωρ- γίαν ἔχοντας ἀσφαλῶς σπείρειν. μὲν καὶ φυτεύειν περὶ συνόδους ἢ ϑοπανσελήνους, οἷα δὴ iv ὑγροτέρῳ τηνικαῦτα τῷ ἀέρι «al πρὸς γένεσιν ἄλλων κεκινημένῳ" περὶ ἀὲ τὰς διχοτόμους ὅλην τε, ὅση
ἃ εἷς πνϑαγόρας ἔφη P. 5 εὐθυγώνιον V. 10 nonne δια- vour?. 14 φαύσειρ et mox 19 φαύσεως BP. 17 ἀπο) ἐκ BP. 18 ἐχ — ψύχει om. BP.
Graeci esse censent. el igitmr tetradem philesophi dicabant, tanquam esidi mixtorum animorum: animi enim elementa quattuor sunt, retio intelligentia opinio sensus. animus enim humanus, ut ait Pythagoras, est quadratum rectangulum. Archytas autem animum nen quedrato termina- ' tum decet, sed circulo: "hanc ob causam animus est id quod se ipsum movet; necesse est amtem wt sit id quod primum movet: circulus autem hoc vel globus." et ita quidem in intelligibilibus. nihilo autem minus 1n sensibilibus quoque idem videre licet in animantium generationibus: pri- mum enim est seminis iniectio, secundum in genera transitio, tertium 1n- crementum, et quartum perfectie. enim vero quattwor sunt solis conver- siones, quibus en quae sunt conservantur, aequinoctia duo solsütium aestivum atque hibernum. quattuor etiam ipsius lunae apparitiones prio- res quasi radices et principia, interlunimm , plenilunium , duo dichotomi, cum unaquaeque apparitio aliam habeat efficientiam: ab interlunio enim usque ad dichotomn madefacit; inde ad pleniluntum usque calefacit ; hinc usque ad posteriorem dichotomon arefacit; ab hoc inde usque ad interlunium frigus efficit. quapropter 608 qui in agriculture versantur, secure arbitror serere ac plantare circa interlunia aut plenilunia, utpote aere tunc humidlore et ad generationem aliorum commoto; circa dicho- tomos autem materiem ad fabricam caedunt et fructus ad servandum oo!
22 IOANNIS LYDI
ἐργάσιμος, κόπτουσι, καὶ τοὺς πρὸς ἀπόϑεσιν καῤποὺς συγκομί-- ζουσιν, οἷα δὴ ἐν ξηροτέρα τῇ ὥρᾳ. καὶ ταῦτα μὲν ἐπὶ τῶν αἰσθϑη-- τῶν καὶ νοητῶν. περὶ δὲ τοῦ xay ἀριϑμὸν ἀξιώματος ὁ τέσσαρα ἀριϑμὸς τετράγωνός ἐστι" μόνος γὰρ ἰσάκις ἴσος ἰσομερὴς ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ συνϑέσει καὶ δυνάμει πέφυκε γεννᾶσθαι, σύνϑεσιν μὲν δ΄ οὖν ἐκ δυοῖν καὶ δυυῖν, δύναμιν δὲ ἐκ τοῦ δὶς δύο, πάγκαλόν τε συμφωνίας εἶδος ἐπιδεικνύμενος, ὃ μηδενὶ τῶν ἄλλων ἀριϑμῶν p. 29 συμβέβηκεν. ὅϑεν καὶ ἀποτελεσματικὸς καλεῖται" εἰ γὰρ ἀπὸ μονά- δος μέχρε τετράδος ἑξῆς συντεϑεῖεν ἀριϑμοί, δεκάδα ἀποτελοῦσιν». 9. [τὴν δὲ πέμπτην Φαέϑοντι, τῷ πάντων πλανήτων 10 εὐχρατοτάτῳ, Alu δὲ αὐτὸν Ἕλληνες ζωογόνον ϑεολογοῦσιν" ὅϑεν καὶ ἐν Κρήτῃ τεχϑῆναι μυϑικῶς αὐτὸν βούλονται, ἐν fj ϑανάσε- μὸν οὐδὲν φύεται, ἀλλ᾽ οὐδὲ λύχος ἢ γλαὺξ εὑρίσκεται, ὥς φῃσιν “Αγτίγονος. καὶ οὐράνιος δὲ καλεῖται κατὰ τὴν ἐν πεντάδιε χκυχλο- φορίκὴν οὐσίαν, ἐξ ἧς φασὶν ἀποτελεσϑῆναι τὸν οὐρανὸν κατὰ τὸν 15 “ἀριστοτέλην. ἦ γὰρ πεντάς, παραλαβοῦσα τὴν τετράδα ὕλης λόγον ἔχουσαν τρόπον τινὰ καὶ ὑποκείμενον τοῖς ἐξ αὐτῆς φυομένοις, ηὔξησέ τε αὐτὴν καὶ προήγαγεν ἐπὶ τὴν ἀπὸ τῆς αὐξήσεως αἰώνιον ἀνακύκλησιν" μεϑόριον γὰρ τῆς δεκάδος καὶ ὡς ἂν εἰδωλάν ἐστε τῆς κοινῆς τελειότητος 7 πεντάς. καὶ πλανώμενοι πλὴν ἡλίου καὶ 20 σελήνης πέντε, καὶ κύχλοι ἐν σφαίρᾳ πέντε, καὶ ζ